ეწინააღმდეგება ბიბლია თავის თავს? (მოჩვენებითი წინააღმდეგობების განხილვა)

მიუხედავად იმისა, რომ ზოგიერთები ამტკიცებენ, რომ ბიბლია სავსეა წინააღმდეგობებით, ეს არ არის მართალი. ე.წ. თვალში საცემი წინააღმდეგობების რაოდენობა ფაქტობრივად უმნიშვნელოა იმ მოცულობის წიგნისათვის, როგორიც ბიბლიაა. რაც შეეხება ნახსენებ წინააღმდეგობებს ისინი უფრო უცნაურია (იშვიათია) ვიდრე არსობრივი. ისინი არ შეეხება რწმენის უმნიშვნელოვანეს დეტალებსა და მოვლენებს. მათი უმეტესობა გადაიჭრება მაშინ თუ უფრო ახლოს გაეცნობი ტექსტს თავისთავად ან თუ შეისწავლი აღწერილი მოვლენის ისტორიას

სინამდვილეში ბიბლიის ყველა წიგნი ურთიერთშეთანხმებულია. მართალია, ბიბლიის ზოგიერთი მონაკვეთი შეიძლება ურთიერთსაპირისპირო გვეჩვენებოდეს, მაგრამ მათ სწორად გაგებას იმ შემთხვევაში შევძლებთ, თუ ქვემოთ მოყვანილ ფაქტორებს მივიღებთ მხედველობაში:

1.  ყურადღება მიაქციეთ კონტექსტს. კონტექსტის გაუთვალისწინებლად ერთი და იმავე ავტორის მიერ დაწერილ წიგნში მოცემული აზრებიც კი შეიძლება ურთიერთსაპირისპირო მოგვეჩვენოს.

2.  მხედველობაში მიიღეთ ის, თუ როგორ აღიქვამს მოვლენებს ამა თუ იმ წიგნის დამწერი. ერთი და იმავე მოვლენის თვითმხილველებმა შესაძლოა ეს მოვლენა სხვადასხვა სიტყვებით აღწერონ და სხვადასხვა დეტალები მოიხსენიონ.

3.  გაითვალისწინეთ ისტორიული ფონი და ადგილობრივი ადათ-წესები.

4.  განსაზღვრეთ, ესა თუ ის სიტყვა პირდაპირი გაგებითაა გამოყენებული თუ გადატანითი მნიშვნელობით.

5.  ყურადღება მიაქციეთ იმას, რომ ესა თუ ის მოქმედება შეიძლება შემსრულებელს კი არ მიეწეროს, არამედ დამკვეთს. a

6.  ისარგებლეთ ბიბლიის ზუსტი თარგმანით.

7.  ნუ ეცდებით, რომ ის, რასაც ბიბლია ამბობს, მოარგოთ გავრცელებულ მცდარ სწავლებებსა თუ დოგმებს

ეწინააღმდეგება დაბ 1:11,13 დაბ 2:5,6 ს?

მესამე შემოქმედებით „დღეს“ ღმერთმა ბრძანა, რომ დედამიწაზე აღმოცენებულიყო „თესლოვანი მცენარეები … მათი გვარისდა მიხედვით“; ამგვარად, მათ გამრავლება შეეძლებოდათ (დბ. 1:11—13). დაბადების 2:5, 6-ში, როგორც ჩანს, აღწერილია ის პირობები, რომლებიც დედამიწაზე არსებობდა იმ „დღეს“, მალევე მას შემდეგ, რაც ღმერთმა ხმელეთი გამოაჩინა, მაგრამ ბალახის, თესლოვანი მცენარეებისა და ნაყოფის მომცემი ხეების აღმოცენებამდე. მომავალი მცენარეულობის ტენიანობის უზრუნველსაყოფად იეჰოვამ ისე გააკეთა, რომ მიწას ორთქლი ასდიოდა და რწყავდა მას. შედეგად მცენარეულობამ მთელი დედამიწის პირზე გაიხარა იმის მიუხედავად, რომ წვიმა არ მოდიოდა. თუმცა ცის სივრცეში მნათობები არ იყო აშკარად შესამჩნევი მეოთხე შემოქმედებით „დღემდე“ (დბ. 1:14—16), მაგრამ, როგორც ჩანს, მესამე „დღეს“ არსებული გაფანტული სინათლე სრულიად საკმარისი იყო მცენარეულობის გასაზრდელად

დაბადების მე-2 თავი ქრონოლოგიური თანმიმდევრობით არ არის დალაგებული პირველ თავთან, თუმცა ის ავსებს პირველ თავში აღწერილი შემოქმედებითი დღეების შესახებ ინფორმაციას. მაგალითად, დაბადების 1:26—28 მოკლედ აღწერს პირველი ადამიანების შექმნას, ხოლო მე-2 თავი დეტალურად აღწერს ამ შექმნას.

(დაბ1:24-26) - (დაბ2:7,19,20) რატომ არის ასეთი განსხვავება?  იმის გამო, რომ ამ ორი მუხლის ამბავი არის ორი სხვადასხვა კუთხიდან.  პირველ შემთხვევაში აღწერს შექმნას ცაში და დედამიწაზე (დაბადება 1: 1-2: 4). პირველი შედგენილია ქრონოლოგიურად მეორე დაწერილია თემატურად. 

(დაბ3:1) როგორ დაილაპარაკა გველმა? მიუხედავად იმისა, რომ სწორედ მეტყველება იყო გამოყენებული ედემის ბაღში ევას მოსატყუებლად, ვერავინ დაამტკიცებს, რომ გველს მბგერი იოგები ჰქონდა; მას ეს არ სჭირდებოდა. როდესაც ღვთის ანგელოზი ბალაამს სახედრის მეშვეობით დაელაპარაკა, ცხოველს არ დასჭირვებია ადამიანის მსგავსი ხორხი (რიცხვნი 22:26—31). აშკარაა, როდესაც ეს ‘უტყვი ვირი ადამიანის ხმით ალაპარაკდა’, ძალა ამისთვის ზეციდან მიიღო (2 პეტრე 2:16).

გველს ამოფარებული სულიერი ქმნილება, რომელიც ევას ელაპარაკა, ბიბლიაში ცნობილია როგორც „ძველი გველი, რომელსაც ეშმაკი და სატანა ჰქვია“ (გამოცხადება 12:9). სიტყვები, რომლებიც ევას ყურს მისწვდა და რაზედაც რეაგირება მოახდინა ეკუთვნოდა სატანას, რომელიც „ნათლის ანგელოზად გარდაისახება“ ხოლმე (2 კორინთელთა 11:14).

(დაბ6:19,20) - (დაბ7:2,3) დაბადების 7:2-შიმოხსენიებული „შვიდ-შვიდი“ არ ნიშნავს შვიდ წყვილს ანუ 14-ს, ისევე როგორც დაბადების 7:9, 15-ში ციფრი ორის ფუძის გაორკეცება არ ნიშნავს ორ წყვილს ანუ ოთხს. ამიტომ თითოეული წმინდა ცხოველიდან კიდობანში შეიყვანე ს შვიდი და თითოეული უწმინდური ცხოველიდან — მხოლოდ ორი. ეს ორი მონაკვეთი  ავსებს ერთმანეთს და საერთო სურას ხატავს

მაშ, რაზე მიუთითებს დაბადების 7:2-ში „შვიდ-შვიდის“ შემდეგ მოხსენიებული „დედალ-მამალი“? ზოგმა დაასკვნა, რომ ღმერთმა ნოეს უთხრა, თითოეული წმინდა ცხოველი და ნშვიდი წყვილი შეეყვანა კიდობანში მათი გამრავლები სმიზნით. მაგრამ მხოლოდ ეს არიყო მათი გადარჩენის მიზანი. დაბადების 8:20-შინათქვამია, რომკ იდობნიდან გამოსვლის შემდეგ „აუგო ნოემ სამსხვერპლო იეჰოვას და წმინდა ცხოველებიდან და წმინდა ფრინველებიდან მსხვერპლი მიიტანა სამსხვერპლოზე დასაწვავ შესაწირავად“. თითოეული წმინდა ცხოველიდან შვიდის ყოლამ ნოეს საშუალება მისცა, ერთი მ სხვერპლად შეეწირა, დანარჩენი სამი წყვილი კი გასამრავლებლად დაეტოვებინა.

(დაბ 19:27). ლოტის ცოლის მარილის სვეტად ქცევა. უკან მიხედვისღვის მოკლა ღმერთმაო. და ეს ღვთის სიყვარულს არ აჩვენებსო

რა მოხდა სინამდვილეში?
ლოტის ცოლის ამბავი აღწერილია დაბადება 19:17, 26-ში. ანგელოზებმა ლოტს და მის ოჯახს მკაფიოდ უთხრეს:
„ნუ გაიხედავ უკან… რათა არ დაიღუპო“.
ეს იყო პირდაპირი, მკაფიო გაფრთხილება, სიცოცხლის გადასარჩენად.
რატომ გაიხედა ლოტის ცოლმა უკან?
ბიბლია არ ამბობს, რომ ეს იყო უბრალოდ შემთხვევითი მოტრიალება. ებრაული ტექსტის აზრი უფრო ღრმაა —
ეს იყო გულით უკან მიბრუნება, და არა მხოლოდ თვალით.
სოდომი მისთვის ნიშნავდა:
ძველ ცხოვრებას
კომფორტს
იმას, რაც ღმერთმა უკვე დაგმო
ანუ მან გადარჩენისკენ მიმავალ გზაზე შინაგანად უარი თქვა ღმერთის გადაწყვეტილებაზე.
იყო ეს სისასტიკე?
არა. რატომ?
ღმერთმა:
წინასწარ გააფრთხილა
დრო მისცა
გამოსავალი მისცა
არ აიძულა ძალით
სასჯელი არ იყო მოულოდნელი ან ემოციური რეაქცია —
ეს იყო არჩევანის შედეგი.
რატომ ასეთი მძიმე შედეგი?
იმ დროს სოდომი სიმბოლურად წარმოადგენდა:
ღვთის წინააღმდეგობას
უკუღმართ და დამღუპველ გზას
ლოტის ცოლი გახდა გაფრთხილება, რომ:
„შენ ვერ გადაარჩენ თავს, თუ გულით უკან რჩები იმასთან, რასაც ღმერთი უარყოფს“.
ამიტომ იესომაც ახსენა ეს შემთხვევა:
„გაიხსენეთ ლოტის ცოლი“
(ლუკა 17:32)
ეს გაფრთხილებაა, და არა შიშის დათესვა.
როგორ ეთანხმება ეს ღვთის სიყვარულს?
მოსიყვარულე ღმერთი:
აფრთხილებს, სანამ დაგვაზიანებს შედეგი
არ გვაძალებს
პატივს სცემს არჩევანს
ლოტის ცოლი გადაარჩინეს ფიზიკურად, მაგრამ მან უარი თქვა გულით.
მოკლედ : ღმერთი არ სჯის უკან მოხედვისთვის,
ის გვაფრთხილებს, რომ უკან მიბრუნებული გული ვერ გადარჩება.

(გამ4:24-26) რა მოხდა გამოსვლის 4:24—26-ში აღწერილი შემთხვევისას და ვისი სიცოცხლე იყო საფრთხეში?

ბიბლიაში კონკრეტულად არ არის ნათქვამი, ვისი სიცოცხლე იყო საფრთხეში. მიუხედავად ამისა, შეგვიძლია ლოგიკურად დავასკვნათ, რომ საშიშროება მოსეს სიცოცხლეს არ ემუქრებოდა, რადგან მას ახალი მიღებული ჰქონდა დავალება, ისრაელები ეგვიპტიდან გამოეყვანა (გამოსვლა 3:10). ღვთის ანგელოზი საფრთხეში არ ჩააგდებდა მოსეს სიცოცხლეს მაშინ, როცა ის ამ დავალების შესასრულებლად მიდიოდა. ასე რომ, საფრთხეში მისი ერთ-ერთი ვაჟის სიცოცხლე უნდა ყოფილიყო. ამ მოვლენამდე დიდი ხნით ადრე ღმერთმა აბრაამს უთხრა: „წინადაუცვეთელი მამრი, რომელიც არ დაიცვეთს თავის ჩუჩის ხორცს, მოიკვეთება ის სული თავისი ხალხისაგან, ვინაიდან დაარღვია ჩემი აღთქმა“ (დაბადება 17:14). მოსეს, როგორც ჩანს, მხედველობიდან გამორჩა შვილის წინადაცვეთა და ამიტომაც მისი ვაჟის სიცოცხლეს საფრთხე შეუქმნა იეჰოვას ანგელოზმა.

ვის ფერხთით დადო ციფორამ ჩუჩა, როცა მდგომარეობის გამოსასწორებლად წინადაცვითა შვილი? წინადაუცვეთელი ვაჟის მოკვლის ძალა იეჰოვას ანგელოზს ჰქონდა. აქედან გამომდინარე, ლოგიკურია დავასკვნათ, რომ ციფორამ ანგელოზს დაუდო ჩუჩა ფერხთით იმის დასადასტურებლად, რომ იეჰოვას შეთანხმებას დაემორჩილა.

ციფორას სიტყვები „სისხლის სიძე ხარ ჩემთვის“ ნამდვილად უცნაურია. რას გვეუბნება ეს ფრაზა ციფორაზე? წინადაცვეთასთან დაკავშირებული მოთხოვნების შესრულებით, ციფორამ იეჰოვასთან დადებული შეთანხმება აღიარა. მოგვიანებით ღვთის მიერ ისრაელებთან რჯულის საფუძველზე დადებული შეთანხმებიდან გამოჩნდა, რომ დამყარებულ ურთიერთობაში იეჰოვა, ასე ვთქვათ, ქმრის როლს ასრულებდა, მეორე მხარე კი — ცოლისას (ესაია 54:1, 5). აქედან გამომდინარე, ციფორამ შეთანხმებისადმი მორჩილება გამოხატა, როცა იეჰოვას (ანგელოზის მეშვეობით) მიმართა და „სისხლის სიძე“ უწოდა. ამით მან, ასე ვთქვათ, თანხმობა განაცხადა ცოლის მდგომარეობაზე წინადაცვეთასთან დაკავშირებული შეთანხმებით დამყარებულ ურთიერთობაში, რომელშიც იეჰოვა ქმრის როლს ასრულებდა. როგორც უნდა ყოფილიყო, ღვთის მოთხოვნისადმი მორჩილების ნიშნად ციფორას მიერ მიღებული ზომების გამო, მისი ვაჟის სიცოცხლეს საფრთხე აღარ დამუქრებია

 (ლევიანები 11:6 ) კურდღელი . . . იცოხნის“. დიდი ხნის მანძილზე ზოგი აკრიტიკებდა ამ აზრს, მაგრამ მე-18 საუკუნეში ინგლისელმა უილიამ კოუპერმა კურდღელზე დაკვირვების შედეგად დაასკვნა, რომ ის ნამდვილად იცოხნიდა. ეს უჩვეულო პროცესი 1940 წელს იქნა აღწერილი („Proceedings of the Zoological Society of London“, ტ. 110, გვ. 159—163).

რატომ წერია, რომ კურდღელს ჩლიქი აქვს?  მოსეს რა კურდღელი არ ენახა?

აქ პირდაპირი გაგებით კი არ უნდა გავიგოთ, არამედ კონტექსტის გათვალისწინებით, რომელშიც ჩლიქიანი ცხოველებია ჩამოთვლილი,

 (რიც35:14) - (იესო22:4) სწორია ორივე.  შესაბამისად წიგნ რიცხვების დროს , ისრაელებს ჯერ კიდევ არ გადაულახავთ იორდანე და არ შესულან აღთქმულ მიწაზე, ასე რომ მათთვის აღმოსავლეთ სანაპირო იყო იორდანის "ამ მხარეს".  და იესომ უკვე გადალახა იორდანე.  ახლა ის იყო დასავლეთ სანაპიროზე  ქანაანის ქვეყანაში.  

(კან 7:1-3) - (კან 21:10,11) რატომ ეძლეოდათ ისრაელ მამაკაცებს უცხოელ ტყვე ქალებზე დაქორწინების ნება მაშინ, როცა მოსეს რჯულით არაისრაელებზე დაქორწინება იკრძალებოდა? (მეორე რჯული 7:1—3; 21:10, 11). მიზეზი, რომლის გამოც მათ ამის უფლება ეძლეოდათ, განსაკუთრებულ მდგომარეობასთან იყო დაკავშირებული. იეჰოვას ნაბრძანები ჰქონდა, რომ ისრაელებს ქანაანის მიწაზე მცხოვრები შვიდი ერის ქალაქები გაენადგურებინათ და მოსახლეობა მთლიანად გაეწყვიტათ (მეორე რჯული 20:15—18). სხვა ერებში კი სრულწლოვნებიდან შეეძლოთ მხოლოდ ტყვე ქალწულები დაეტოვებინათ ცოცხალი (რიცხვნი 31:17, 18; მეორე რჯული 20:14). ისრაელ მამაკაცს შეეძლო ასეთ ქალზე დაქორწინება, მაგრამ მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ქალი კონკრეტულ ნაბიჯებს გადადგამდა.

ბიბლიაში ნათქვამია, რისი გაკეთება მოეთხოვებოდა ტყვე ქალს: „

ტყვე ქალწულს, რომელზეც ისრაელ მამაკაცს უნდოდა დაქორწინება, თავი უნდა გადაეპარსა. (მეორე რჯული 21:12, 13).

   თმის შეჭრა გლოვისა და მწუხარების გამომხატველი იყო (ესაია 3:24). მაგალითად, როცა პატრიარქ იობს შვილები დაეღუპა და ამასთანავე მთელი ქონება დაკარგა, გლოვის ნიშნად თავი გადაიპარსა (იობი 1:20). ტყვე ქალს ფრჩხილებიც უნდა დაეჭრა, რათა მისი თითები მიმზიდველი აღარ ყოფილიყო იმ შემთხვევაშიც კი, თუ ფრჩხილები შეღებილი ჰქონდა (მეორე რჯული 21:12). რა იგულისხმებოდა „ტყვეობის ტანსაცმელში“, რომელიც ქალს უნდა გაეხადა? ქანაანის ქალაქებში ქალები, ჩვეულებრივ, საუკეთესო ტანსაცმელს იცვამდნენ, როცა დამპყრობლებს უნდა დაეტყვევებინათ ისინი. ამას კი მათი მოხიბლვის მიზნით აკეთებდნენ. გლოვის დღეებში დატყვევებულ ქალს ასეთი ტანსაცმელი უნდა გაეხადა.

 ქანაანელთა ქალაქებში ქვა ქვაზე არ დარჩებოდა, ამიტომ ქალის ნათესავებისგან და ახლობლებისგან აღარავინ იქნებოდა ცოცხალი. გარდა ამისა, ისრაელები მის კერპებსაც გაანადგურებდნენ, ასე რომ, აღარც მისი თაყვანისმცემლობის საგნები იარსებებდა. გლოვის თვე მისთვის განწმენდის პერიოდიც იქნებოდა, რომლის განმავლობაშიც ტყვე ქალი ძველი რელიგიური თაყვანისმცემლობის ყოველგვარ ნიშანს მოიშორებდა.

სხვა არაისრაელ ქალებთან დაკავშირებით კი მდგომარეობა სრულიად სხვაგვარი იყო. ამ შემთხვევაში შემდეგი პრინციპი მოქმედებდა: „არც დაუმოყვრდე მათ: ასული შენი არ მისცე მის ძეს, და ასული მისი არ მოუყვანო შენს ძეს“ (მეორე რჯული 7:3). რა იყო ასეთი შეზღუდვის მიზეზი? მეორე რჯულის 7:4-ში ნათქვამია: „განაშორებენ შენს ძეს ჩემგან, და მსახურებას დაუწყებენ უცხო ღმერთებს“. ასე რომ, აკრძალვის მიზანი ისრაელი ერის რელიგიური გაუწმინდურებისგან დაცვა იყო. მეორე რჯულის 21:10—13-ში აღწერილ მდგომარეობაში კი  ტყვე ქალს კავშირი აღარ ჰქონდა მათთან, ვინც ცრუ რელიგიაში იღებდა მონაწილეობას.რადგან არავუნ იყო მისი სანათესაოდან ცოცხალი. ასეთ შემთხვევაში ისრაელ მამაკაცს უფლება ეძლეოდა, დაქორწინებულიყო არაისრაელ ქალზე.

(მეორე რჯულის 14:21) -ში ვკითხულობთ: „არ ჭამოთ არავითარი ლეში“. ხომ არ ეწინააღმდეგება ამას ლევიანების 11:40-ში ჩაწერილი სიტყვები: „რომელმაც ჭამოს მკვდარი მათგანი [ლეში], უნდა გარეცხოს თავისი სამოსელი და უწმიდური იქნება საღამომდე“? ამ ორ მუხლში არანაირი ურთიერთსაპირისპირო აზრი არ არის ჩაწერილი. პირველი მუხლი მკვდარი ცხოველების ჭამასთან დაკავშირებული აკრძალვის გამეორებაა; ეს ცხოველები, შესაძლოა, გარეული მხეცების მიერ იყო დაგლეჯილი (გამოსვლა 22:31; ლევიანები 22:8). მეორე მუხლში ახსნილია, რის გაკეთება შეეძლო ისრაელის მკვიდრს, თუ შემთხვევით ამ აკრძალვას დაარღვევდა.

ფაქტობრივად, თუ კანონი რამეს კრძალავდა, ეს არ ნიშნავდა, რომ მას ყოველთვის დაიცავდნენ. მაგალითად, არსებობდა კანონები ქურდობის, მკვლელობის, ცრუ მოწმედ გამოსვლისა და ა. შ. წინააღმდეგ. ამავე დროს, კანონში მოცემული იყო სასჯელებიც, რომლებიც ღვთის მიერ მიცემული კანონის დამრღვევებს ეხებოდა. ასეთი სასჯელების არსებობა ძალას მატებდა კანონებს და ცხადყოფდა, თუ რამდენად სერიოზული იყო ისინი.

თუ პიროვნება უგულებელყოფდა მკვდარი ცხოველების ჭამის შესახებ აკრძალვას, იეჰოვას თვალში უწმინდური იქნებოდა და განწმენდის მიზნით შესაბამისი პროცედურა უნდა გაევლო. თუ ის სათანადოდ არ განიწმინდებოდა, ‘პასუხს აგებდა თავის დანაშაულზე’ (ლევიანები 17:15, 16, აქ).

რატომ შეეძლოთ ისრაელებს ხიზნებისთვის მიეცათ ან უცხოელებისთვის მიეყიდათ მკვდარი ცხოველი, რომლისგანაც სისხლი არ იყო გამოშვებული და რომელსაც თავად არ ჭამდნენ? ბიბლიაში გამოყენებული სიტყვა „ხიზანი“ შეიძლება მიუთითებდეს არაისრაელზე, რომელიც პროზელიტი ხდებოდა ან ისრაელში დასახლებულ ადამიანზე, რომელიც ქვეყნის ძირითად კანონებს იცავდა, მაგრამ იეჰოვას თაყვანისმცემელი არ ხდებოდა. უცხოელსა და იმ ხიზანს, რომელიც პროზელიტი არ ხდებოდა, არ მოეთხოვებოდა რჯულის დაცვა. მათ შეეძლოთ სხვადასხვა მიზნით გამოეყენებინათ მკვდარი ცხოველი, რომლისგანაც სისხლი არ იყო გამოშვებული. ისრაელებს ნება ეძლეოდათ, ასეთი ცხოველები მათთვის მიეცათ ან მიეყიდათ. პროზელიტებს კი ევალებოდათ რჯულის შეთანხმების დაცვა. ლევიანების 17:10-ის თანახმად, მათ ეკრძალებოდათ ცხოველის სისხლის ჭამა.

 (იესო ნავეს ძე 8:28). კვლავ არსებობს როგორც ქალაქი (ნეემია 7:32).

 (ოლამ)  ებრაული სიტყვა ხშირად ნიშნავს ხანგრძლივ პერიოდს ან განუსაზღვრელი დრო. . . "სამუდამოდ" არ არის აუცილებელი გაგებული იყოს გაუთავებელი ხანგრძლივობის გათვალისწინება. " - 

მთლიანად გაანადგურა მოსახლეობა (იესო ნავეს ძე 10: 38-39). მოსახლეობა ჯერ კიდევ არსებობს (იესო ნავეს ძე 15:15). პასუხი:  კვლავ დასახლდა ქალაქ დებირში, შესაძლოა ჩამოვიდა ფილისტიმელთა სანაპიროდან ( იოს. 11:22 ), მაშინ როდესაც ისრაელი დროებით იმყოფებოდა გილგალში,( გმ. 10: 43-11: 15 ). იესოს პირველადი ლაშქრობები ემსახურებოდა მტრის ძალების ერთიანი წინააღმდეგობის დამორჩილებას ქანაანის მიწაზე, სწრაფად დაანგრიეს ყველა ძირითადი ციხე,

საულმა მთლიანად გაანადგურა ამალეკელები (1 სამუელი 15: 7-8,20). დავითმა მთლიანად გაანადგურა ამალეკიელები (1 სამუელი 27: 8-9). დაბოლოს, მოკლეს ამალეკელები (1 მატიანე 4: 42-43).  პასუხი:  მოყვანილი  ტექსტები არ ამბობენ, რომ ამალეკიელები "მთლიანად გაანადგურეს". თუნდაც იმიტომ, რომ მათ რამდენიმე პატარა ქალაქი ჰქონდათ, როგორც 1 სამუელის 27: 8-ში ვხედავთ: ”

 (1 სამუელი 16: 10.11). ვხედავტ რომ 8 შვილი ყავდა იესეს და დავითი მე- 8 იყო. მაგრამ დავით მეშვიდე შვილად წერია (1 მატიანე 2:15).ში როცა მე 8 უნდა ყოფილიყო

პასუხი: არსებობს მრავალი ბიბლიური ტექსტი, რომლებიც ცხადყოფს, რომ იესეს ჰყავდა 8 შვილი.(1სამ17:12 მაგრამ ერთ-ერთი, როგორც ჩანს, გარდაიცვალა შვილების გაჩენამდე, რითაც შეიძლება აიხსნას მისი სახელის გამოტოვება მატიანეს გენეალოგიებში. ( 1 სამ 16:10,)

 საულმა თავი მოიკლა (1 სამუელი 31: 4-6)საული მოკლა ამალეკელმა (2 სამუელი 1: 8-10). საული მოკლეს ფილისტიმელებმა (2 სამუელი 21:12).

პასუხი: არ არსებობს წინააღმდეგობა. მან აიღო თავისი ხმალი და "დაეცა მასზე", ასე რომ გარდაიცვალა. ამალეკელმა მოიტყუა, როდესაც თქვა, რომ ის მოკლა. საულმა თავი მოიკლა მას შემდეგ, რაც იგი დაჭრეს ფილისტიმელებმა

დავითმა პირუტყვისა და მიწისთვის 50 შეკელი გადაიხადა (2 სამუელი 24:24). იგივე მიწისთვის დავითმა გადაიხადა 600 შეკელი ოქრო (1მატიანეს 21:25).

პასუხი: როგორც ჩანს, ორნანმა შესთავაზა ეს ადგილი, პირუტყვთან და ხის საცობებთან ერთად, მსხვერპლის გაღების გარეშე, არაფრის გადასახადის გარეშე, მაგრამ დავითი დაჟინებით მოითხოვდა ფასის გადახდას. 2 სამუელ 24:24 -ში ჩაწერილი ჩანაწერიდან ჩანს, რომ დავითმა იყიდა 50 შეკელად თუმცა,  1 მატიანეში 21:25 მოგვითხრობს იმის შესახებ, რომ დავითმა გადაიხადა 600 შეკელი ამ ადგილისთვის. სამუელის-  მწერალი მხოლოდ შეძენას ეხება, რადგან ეს ეხება საკურთხევლის ადგილს და შემდეგ გაკეთებული მსხვერპლის მსხვერპლთათვის მასალებს, და ამრიგად, როგორც ჩანს, მის მიერ ნახსენები შესყიდვის ფასი მხოლოდ ამით იყო შეზღუდული. მეორეს მხრივ, პირველი ქრონიკების მწერალი განიხილავს მეორე ადგილს, რომელიც ამ ადგილას მოგვიანებით აშენდა ტაძარში და ამ შენობასთან ასოცირდება. ( 1 მფ. 22: 166; 2 მფ. 3: 1 ) რადგან ტაძრის მთელი ტერიტორია ძალიან დიდი იყო, გამოდის, რომ 600 დიდი ზომის ოქრო ჯამი ეხება ამ დიდი ტერიტორიის შეძენას, ვიდრე მცირე ნაწილი, რომელიც საჭიროა საკურთხეველი თავდაპირველად დავითმა ააგო.

 (2სამ6:23) - (2სამ21:8) როგორ შეიძლება ითქვას, რომ საულის ასულს მიქალს ხუთი ვაჟი ჰყავდა, როცა 2 მეფეთა 6:23–ში ნათქვამია, რომ ის უშვილო მოკვდა? ყველაზე მეტად გავრცელებულია ის აზრი, რომ ისინი მიქალის დის, მერაბის, შვილები იყვნენ, რომელიც ყადრიელზე იყო გათხოვილი. როგორც ჩანს, მერაბი ადრე მოკვდა და ბავშვები მიქალმა გაზარდა. მიქალის უფროსი და, მერაბი, მალევე მოკვდა მას შემდეგ, რაც ადრიელს ხუთი ვაჟი გაუჩინა, მიქალმა კი საკუთარ თავზე აიღო დის ხუთივე შვილის აღზრდა, რის გამოც მათ მის ვაჟებად მოიხსენიებენ. ლიზერის თარგმანში 2 სამუელის 21:8 შემდეგნაირად ჟღერს: „და საულის ასულის, მიქალის ხუთი ვაჟი, რომლებიც მან ადრიელისთვის გაზარდა“.
ადრიელს საულის უფროსი ქალიშვილი მერაბი მიათხოვეს

 მუხლის აზრის ჩამოყალიბებაზე შესაძლოა სხვა ფაქტორებმაც იქონია გავლენა, თუმცა ამ ფაქტორების შესახებ წმინდა წერილებში არაფერია ნათქვამი.

თარგუმებში წერია: „მერაბის ხუთი ვაჟი, რომლებიც მან გააჩინა (რომლებიც საულის ასულმა, მიქალმა გაზარდა)“. შეადარეთ 6:23.

(2 სამუელი 8: 4) -სა და (1 მატ  18: 4) -ში აღწერილი ცვალებადობა შეიძლება ნაწილობრივ წარმოიქმნას შეცდომით. ბერძნული სეპტუაგინტაში ორივე ადგილი მიუთითებს,   იმაზე, რომ ტყვედ ჩავარდა 1000 ეტლი და 7000 მხედარი და, შესაბამისად, 1 მატიანეების 18:4-ში, შესაძლოა, თავდაპირველი კითხვაა დაცული.

2სამ10:18 და 1მატ19:18  შვიდასი მეეტლე დაუხოცა დავითმა სირიელებს თუ შვიდი ათასი? ეს ორი მუხლი არ ეწინააღმდეგება ერთმანეთს. 2 სამუელი 10:18 აღწერს დაუზუსტებელ ადამიანთა სიკვდილს, რომლებიც "შვიდასი ეტლით იყვნენ. 1 მეფეების19:18 აღწერს "შვიდი ათასი კაცის" დაღუპვას, რომლებიც ეტლების დაუზუსტებელ რიცხვში გადიოდნენ. აქედან გამომდინარე, ორ ლექსს ერთად ვიცით, რომ თითოეული ეტლისთვის საშუალოდ 10 კაცი იყო.

(1სამ15:29)- (დაბ6:6,7) ღმერთი იმის გამო კი არ გრძნობდა სინანულს, მწუხარებასა და ტკივილსაც კი, რომ მისი პირადი მოქმედებები იყო მცდარი, არამედ ეს ადამიანთა გამრავლებული ბოროტი საქმეებით იყო გამოწვეული. შემოქმედი სინანულს გრძნობდა, რომ ნოესა და მისი ოჯახის გარდა მთელი კაცობრიობის განადგურება გახდა საჭირო. ღმერთი გვარწმუნებს, რომ ‘არ სურს ბოროტეულის სიკვდილი’ (ეზეკიელი 33:11; შეადარეთ მეორე რჯული 32:4, 5).

ღმერთს დაენანა, რომ ადამიანები ძალიან ბოროტები გახდნენ და ამის გამო წარღვნის წინა პერიოდში მცხოვრები მოდგმის მიმართ დამოკიდებულების შეცვლა მოუწევდა: ღმერთი, რომელიც ადრე ადამიანებს ექცეოდა როგორც შემოქმედი, ახლა მათი გახრწნილების გამო განადგურებას უპირებდა.

. . ის დამწუხრდა, რადგან ადამიანთა უკეთურება ყოველგვარ ზღვარს გასცდა. ამიტომაც გადაწყვიტა ღმერთმა მათი წარღვნით განადგურება. შეუძლებელია ღმერთს ის ენანა, რომ შემოქმედების დროს შეცდომა დაუშვა, რადგან „სრულყოფილია მისი ნამოქმედარი“ (კნ. 32:4, 5). 

მაკ-კლინტოკისა და სტრონგის ენციკლოპედიაში აღნიშნულია: „ღმერთზე ნათქვამია, რომ ის ნანობს [ნახამ]. მაგრამ ამას მხოლოდ ერთი ახსნა მოეძებნება — ის ცვლის დამოკიდებულებას თავისი ქმნილებების მიმართ, ან სწყალობს, ან უბედურებას ატეხს. მისი დამოკიდებულების ცვლილება მის ქმნილებებში მომხდარი ცვლილებით არის განპირობებული. ამიტომაც არის ნათქვამი ადამიანური ენით, რომ ღმერთი ნანობს“ (1894, ტ. VIII, გვ. 1042). ღვთის სამართლიანი ნორმები მარადიული, სტაბილური და უცვლელია, მათზე გავლენას ვერაფერი ახდენს (მლ. 3:6; იაკ. 1:17). 

(2სამ23:8)-(1მატ11:11 ) 300 თუ 800?

 დავითის სამ უმამაცეს მებრძოლთა მეთაური იყო იოშებ-ბაშებეთი. ამ სამიდან დანარჩენი ორი ძლიერი მამაკაცი იყო ელეაზარი და შამა (2 მეფეთა 23:8—11). აღნიშნულ ორ ბიბლიურ ადგილს შორის განსხვავების მიზეზი შეიძლება ის იყოს, რომ მათში ერთი კაცის მიერ ჩადენილ სხვადასხვა ქმედებაზეა საუბარი.

(2სამ24:9)- (1მატ 21:5)            როგორც 1 მატიანის 21:5-დან ვიგებთ, აღრიცხვის შედეგად გაირკვა, რომ ისრაელში 1 100 000 კაცი იყო, ხოლო იუდაში — 470 000. 2 სამუელის 24:9-ში კი სხვა რიცხვია დასახელებული, კერძოდ, 800 000 კაცი ისრაელში და 500 000 კაცი — იუდაში. ზოგის აზრით, ეს გადამწერის მიერ დაშვებული შეცდომაა. თუმცა ამ ცდომილებას მთლად გადამწერს ვერ დავაბრალებთ, ვინაიდან ბოლომდე არ გვესმის, რა პირობებში და რა მეთოდებით ხდებოდა იმ დროს აღრიცხვა. ამ ორ მუხლში შესაძლოა ხალხის რაოდენობა სხვადასხვანაირად არის გამოთვლილი. მაგალითად, შესაძლოა ამ რიცხვს მიაკუთვნეს ან არ მიაკუთვნეს მუდმივი ჯარი და ჯარის მეთაურები. რიცხვებს შორის სხვაობა შეიძლება გამოთვლის განსხვავებულმა მეთოდებმაც განაპირობა იმისდა მიხედვით, ვინ მიათვალეს ისრაელს და ვინ იუდას. მსგავს მაგალითს ვხვდებით 1 მატიანის 27-ე თავში. მასში მოცემულია მეფის სამსახურში მყოფი 12 დანაყოფის სია. აქედან ყველა ტომია მოხსენიებული გადისა და აშერის გარდა. სიაში შესული არიან ლევიანები და მენაშეს ტომის ორივე ნახევარი. შესაძლოა გადელებსა და აშერელებს იმ დროს სხვა ტომები მეთაურობდნენ ან ჩვენთვის უცნობი სხვა მიზეზების გამო აღირიცხნენ ასე.

2სამ 24:13-1მატ 21:12 ის თანახმად იეჰოვა დავითს სამწლიან შიმშილობას სთავაზობს, 2 სამუელის 24:13-ში კი — შვიდწლიანს (ბერძნულ სეპტუაგინტაში სამუელის წიგნში „სამი“ წერია). ერთ-ერთი ვერსიის თანახმად 2 სამუელში „შვიდი“ წელი მოიცავს იმ სამწლიან შიმშილობის პერიოდს, რომელიც ისრაელში საულისა და მისი სახლეულობის მიერ გაბაონელების წინააღმდეგ ჩადენილი დანაშაულის გამო იყო დაწყებული (2სმ. 21:1, 2). ის წელი კი, როცა დავითის ბრძანებით აღწერა ჩატარდა, მეოთხე იყო (აღწერას 9 თვე და 20 დღე დასჭირდა [2სმ. 24:8]). თუ ამ წლებს კიდევ სამ წელიწადს დავამატებთ, მთლიანობაში შვიდი წელი გამოვა. არ არის გამორიცხული, ეს სხვაობა გადამწერის შეცდომა ყოფილიყო, თუმცა ამას დანამდვილებით ვერ ვიტყვით, 

(1მეფ5:16) - (2მატ2:2) სამიათას სამასი ზედამხედველი ყავდა მუშებს თუ სამიათას ექვსასი? ეს მუხლები გვიჩვენებს, რომ ზედამხედველებისა და ზედამხედველთა უფროსების რიცხვი იყო 3 600 და 250. 3 მეფეთას 5:16 და 9:23-ის თანახმად კი, მათი რიცხვი იყო 3 300 და 550. რატომ არის სხვაობა?  სხვაობა, როგორც ჩანს, იმიტომ არის, რომ ეს ორი წიგნი ზედამხედველებს სხვადასხვანაირად ყოფს. შესაძლოა „მეორე ნეშტთა“ განსხვავებას აკეთებს 3 600 არა ისრაელსა და 250 ისრაელს შორის; „მესამე მეფეთა“ კი 3 300 ზედამხედველსა და 550 ზედამხედველთა უფროსებს შორის. ნებისმიერ შემთხვევაში ზედამხედველთა საერთო რიცხვი 3 850 იყო.

(1მეფ9:28) და (2მატ8:18)  ოთხას ოცი ტალანტი ოქრო მოქონდათ თუ 450?

სავარაუდო ახსნა იმაში მდგომარეობს, რომ ორივე ციფრი სწორია და რომ მოიტანეს საერთო თანხა 450 ტალანტი, საიდანაც 420 იყო წმინდა მოგება.

1 მეფეთა 7:15 და 2 მატ 3:15 ეწინააღმდეგება? 18 თუ 35 წყრთა?

არანაირი წინააღმდეგობა არ არსებობს, რადგან 1 მეფეთა 7:15 აღწერს წინასწარ აწყობილი სვეტების განზომილებას „განლაგებას“, ხოლო 2 ქრონიკები 3:15 აღწერს მზა პროდუქტის სიმაღლეს . 1 მეფეთა 7: 15-16 მოცემულია სვეტების შემდეგი წინასწარ შეკრების აღწერა:

ჩვენ ვხედავთ, რომ ეს არის თითოეული ნაწილის განზომილებების წინასწარი შეკრება, რადგან სიმაღლე მოცემულია თითოეული სვეტისთვის „ბადისთვის“, ხოლო თავები აღწერილია, როგორც „სვეტების მწვერვალების დასაყენებლად“ გაკეთებული. ჯერ არ არის მითითებული ამის საპირისპიროდ, 2 ქრონიკა 3:15 -ში აღწერილი არის მზა პროდუქტი და სვეტების სიმაღლე . ნათქვამია:

"მან ასევე გააკეთა სახლის წინ ორი სვეტი ოცდახუთი და ხუთი წყრთა სიმაღლით. და თავები, რომელიც თითოეულ მათგანზე იყო, ხუთი წყრთა იყო".

ეს აღწერა მზა პროდუქტის აღწერაა. სვეტები არის "სახლის წინ" და თითოეულ სვეტზე თავები აღწერილია, როგორც "თავზე". ამ მზა პროდუქტში ორი სვეტი აღწერილია, როგორც "ოცდაათი და ხუთი წყრთა სიმაღლე". ეს შეიძლება იქნას მიღებული სვეტების სიმაღლეზე, ვიდრე მათი განზომილებები „მოქცევა“ (სიტყვა, რომელიც 2 ქრონიკის აღწერილობაში არ მოიძებნება 3:15). აშკარად აღმართული იყო 18 კუბური სვეტი, რომლის სიმაღლე 17 სიმაღლე იყო. სოლომონის ტაძრის შემდეგი ესკიზი გვიჩვენებს, რომ მიუხედავად იმისა, რომ საყრდენები იყო 18 წყრთა სიმაღლე "მოქცეული",მათი სიმაღლე საერთოდ 35 წყრთა (ამ ესკიზის ტაძრის განსხვავდება სხვა ესკიზები, რომ არ აღიარებს განსხვავება განზომილება , რომ წინასწარ აწყობილი სვეტები დადასრულებული ტაძრის სიმაღლე ).

(2მეფ22:22) სიცრუის სულად ვიქცევი (იგავნი 12:22) ცრუ ბაგეები სიბილწეა უფლის წინაშე. იეჰოვა ღმერთი უშვებს, რომ „მცდარმა მოქმედებამ გავლენა მოახდინოს მათზე“, ვინც სიცრუეს ირჩევს, რათა „ირწმუნონ სიცრუე“ და არა სასიხარულო ცნობა იესო ქრისტეს შესახებ (2თს. 2:9—12). ამას ადასტურებს ის, რაც საუკუნეების წინ ისრაელის მეფე ახაბს შეემთხვა. ცრუწინასწარმეტყველები ახაბს არწმუნებდნენ, რომ ის გალაადის რამოთთან ბრძოლაში გაიმარჯვებდა, იეჰოვას წინასწარმეტყველი მიქაია კი მას უბედურებას უწინასწარმეტყველებდა. მიქაიამ ხილვაში იხილა, როგორ დართო იეჰოვამ ნება ერთ-ერთ სულიერ ქმნილებას, სიცრუის სულად ქცეულიყო ახაბის წინასწარმეტყველთა პირში. შესაბამისად, სულმა ამ წინასწარმეტყველებს სიმართლის ნაცვლად ათქმევინა ის, რისი თქმაც თავად სურდათ და რისი მოსმენაც ეწადა მათი პირიდან ახაბს. გაფრთხილების მიუხედავად ახაბმა მათი სიცრუის მოსმენა არჩია, რაც სიცოცხლის ფასად დაუჯდა (1მფ. 22:1—38; 2მტ. თ. 18).

(2 მეფეთა 15:30) და (2 მეფეთა 15:33) ეწინააღმდეგება ერთმანეთს?

30-ე მუხლსა და 33-ე მუხლს შორის არავითარი წინააღმდეგობა არ არსებობს. ”იოთამის მეოცე წელი” სულაც არ ნიშნავს მეფობის დროს მისი მეფობის მეოცე წელს. ამრიგად, "იოთამის მეოცე წელი" უბრალოდ ნიშნავს იოთამის შემდეგ ოცდამეათე წელს - კერძოდ, ჯოთამის გამოსვლის შემდეგ ოცი წლის შემდეგ. ასეთი ინტერპრეტაცია შეესაბამება კონტექსტს და არ წარმოადგენს წინააღმდეგობას

(2მეფ24:8) და (2მატ36:9)  სამ თვეს იმეფა თუ   სამ თვეს და 10 დღეს?

მიუხედავად იმისა, რომ 2 მეფეთა 24: 8 და 2მატიანეს 36: 9 ამბობს, რომ მან "იერუსალიმში" სამი თვე იმეფა, ეს არ გამორიცხავს ბოლო ათი წლის განმავლობაში მას იუდას მმართველობაზე.ვინაიდან მისი მამა ნაბუქოდონოსორის რეჟიმის დროს მხოლოდ იერუსალიმი იყო (2 მეფეთა 24: 1), იეჰოიაკინს არ ჰქონდა ძალაუფლება იერუსალიმზე, მიუხედავად იმისა, რომ იუდას თანაგრძნობა ჰქონდა. 2 მეფეთა 24: 8-სა და 2 მატიანეში 36: 9 – ის აშკარა წინააღმდეგობა არის დროის დამაბნეველი პოლიტიკური სცენა, ვიდრე მასორული ტექსტის შეცდომა

1 მატიანეს 2:13-15

წერია რომ დავითი იესეს მე-7 ვაჟი იყო.

ხოლო 1 სამუელის 17:12 ში

 8 ვაჟიდან ერთ-ერთი.

 კითხვა რატომა განსხვავება?

​მოკლე პასუხი ასეთია: დავითი დაიბადა როგორც მერვე ვაჟი, მაგრამ მოგვიანებით საგვარეულო ნუსხაში მეშვიდე ადგილზე გადაინაცვლა ერთ-ერთი ძმის უშვილოდ გარდაცვალების გამო.

​აი, დეტალური განმარტება:

​1. ისტორიული კონტექსტი (1 სამუელი 17:12)

​როდესაც წინასწარმეტყველი სამუელი იესეს სახლში მიდის დავითის საცხებად, ტექსტი ნათლად ამბობს, რომ იესეს რვა ვაჟი ჰყავდა. დავითი იყო ყველაზე უმცროსი, ანუ მერვე. ეს არის ისტორიული მოცემულობა დავითის ცხოვრების ადრეულ ეტაპზე.

​2. გენეალოგიური ჩაწერა (1 მატიანე 2:13-15)

​„მატიანეს“ წიგნი დაიწერა ბევრად გვიან (ბაბილონის ტყვეობის შემდეგ). მისი მიზანი იყო არა უბრალოდ ბიოგრაფიული ფაქტების აღწერა, არამედ ისრაელის საგვარეულო ხაზის შენარჩუნება.

• ​ებრაულ ტრადიციაში, თუ ადამიანი ისე გარდაიცვლებოდა, რომ მას შთამომავლობა (მემკვიდრე) არ დარჩებოდა, მისი სახელი ხშირად ამოიშლებოდა ოფიციალური საგვარეულო ნუსხიდან.
• ​სავარაუდოდ, იესეს ერთ-ერთი ვაჟი დავითის გამეფებამდე ან მატიანეს დაწერამდე ისე გარდაიცვალა, რომ შვილი არ ჰყოლია. შესაბამისად, ოფიციალურ გენეალოგიაში დარჩა მხოლოდ შვიდი ძმა.

​3. ძმების სია

​თუ შევადარებთ ამ ორ წყაროს, დავინახავთ, რომ „მატიანეში“ ჩამოთვლილია მხოლოდ ექვსი ძმის სახელი და მეშვიდე — დავითი:

1. ​ელაბი
2. ​აბინადაბი
3. ​შიმა
4. ​ნეთანელი
5. ​რადაი
6. ​ოცემი
7. ​დავითი

​მერვე ძმის სახელი (რომელიც 1 სამუელის წიგნში იგულისხმება, მაგრამ მატიანეში აღარ ფიგურირებს) ზოგიერთი ვარაუდით იყო ელიჰუ, რომელიც მოიხსენიება 1 მატიანეს 27:18-ში, თუმცა მკვლევართა უმეტესობა თანხმდება, რომ ერთ-ერთი ძმა უბრალოდ შთამომავლობის გარეშე დაიღუპა.

​დასკვნა:

ეს არ არის შეცდომა, არამედ ჩაწერის სხვადასხვა მეთოდი: ერთგან მოცემულია ბიოლოგიური რაოდენობა დაბადებისას (8), ხოლო მეორეგან — ოფიციალური მემკვიდრეობითი ნუსხა (7).

 (2მატ2:18;8:10- (1მეფ 5 16, 9:23 2:18; 8:10). ესმუხლები გვიჩვენებს, რომ ზედამხედველებისა და ზედამხედველთა  უფროსების რიცხვი იყო 3 600 და 250. 1 მეფეების 5:16 და 9:23-ის თანახმადკი, მათი რიცხვი იყო 3 300 და 550. რატომ არი სსხვაობა? სხვაობა, როგორცჩანს, იმიტომ არის, რომ ეს ორი წიგნი ზედამხედველებს სხვადასხვანაირად ყოფს. შესაძლოა „მეორე ნეშტთა“ განსხვავებას აკეთებს 3 600 არაისრაელსა და 250 ისრაელს შორის; „მესამე მეფეთა“ კი 3 300 ზედამხედველსა და 550 ზედამხედველთა უფროსებს შორის. ნებისმიერ შემთხვევაში ზედამხედველთა საერთო რიცხვი 3 850 იყო.

იერუსალიმში ზერუბაბელთან ერთად დაბრუნებულთა შესახებ ნეემიას ჩამონათვალი რატომ განსხვავდება ეზრას ჩამონათვალისგან

1.(ეზრ2:6- ნემ7:11

2.ეზრ2:8-ნემ7:13

3ეზრ2:12-ნემ7:17

4ეზრ2:15-ნემ7:20

5ეზრ2:19-ნემ7:22

6ეზრ2:28 ნემ7:32

7ეზრ2:65 ნემ7:67

განსხვავება შეიძლება იმიტომ არის, რომ ეზრამ და ნეემიამ სხვადასხვა წყარო გამოიყენეს. მაგალითად, მათი რაოდენობა, რომლებიც იერუსალიმში დაბრუნებას აპირებდნენ, შეიძლება განსხვავდებოდა იერუსალიმში დაბრუნებულთა რაოდენობისგან. კიდევ ერთი მიზეზი შეიძლება ის ყოფილიყო, რომ ზოგი იუდეველი გენეალოგიურ ნუსხაში მოგვიანებით შეიტანეს, რადგან დასაწყისში გაურკვეველი იყო, თუ რომელ შტოს მიეკუთვნებოდნენ ისინი. და მაინც, ორივე წიგნი ერთნაირად აღნიშნავს, რომ პირველად დაბრუნებულთა რაოდენობა, მონებისა და მგალობლების გარდა, 42 360 იყო.

ფსალმუნის 137:9 ბავშვების დახოცვას მოუწოდება ღმერთი?

​1. წინასწარმეტყველების აღსრულება
ფსალმუნმომღერალი აქ თავის პირად სურვილებს კი არ გამოხატავს, არამედ იმას, რაც ბაბილონს თავს გადახდებოდა. ბიბლიის სხვა წიგნებში (მაგალითად, ესაია 13:16) ნაწინასწარმეტყველები იყო, რომ როდესაც მიდიელები და სპარსელები ბაბილონს დაიპყრობდნენ, ისინი დაუნდობლები იქნებოდნენ.

​ეს მუხლი მიუთითებს იმაზე, რომ ბაბილონი დაისჯებოდა ზუსტად იმ მეთოდებით, რომლებსაც თავად იყენებდა სხვა ერების წინააღმდეგ.

​2. „ნეტარების“ გაგება

​სიტყვა „ნეტარი“ (ან „ბედნიერი“) ამ კონტექსტში არ ნიშნავს, რომ ღმერთს ბავშვების კვლა სიამოვნებას ანიჭებს.

​ეს ნიშნავს, რომ ბაბილონის დამპყრობელი (კიროს დიდი) იქნებოდა „ბედნიერი“ ანუ წარმატებული თავისი მისიის შესრულებაში
​3. სამაგიეროს მიგების პრინციპი

ეს მუხლი ასახავს პრინციპს: რასაც დასთეს, იმას მოიმკი. ბაბილონმა იერუსალიმის განადგურებისას არ დაინდო არც ბავშვები და არც მოხუცები. ფსალმუნი 137:9 არის იმის აღიარება, რომ ბაბილონის მიერ დათესილი სისასტიკე მასვე დაუბრუნდებოდა.

​

ყველგან უფლის თვალებია, ხედავენ უკეთურებს და კეთილებს.

იგავნი 15:3  საით წავუვალ შენს სულს და შენს სახეს სად გავექცევი? ზეცაში რომ ავიდე, შენ იქა ხარ, ქვესკნელში ჩავიდე და – იქაც ხარ! ფსალმუნი 138: 7-8 დაუძახა უფალმა ღმერთმა ადამს და უთხრა: ადამ, სადა ხარ? დაბადება 3:9   დაბადება 18:20-21

ბიბლიაში წერია: „ჩვენი ღმერთი ზეცაშია; რაც სურდა, ყველაფერი მოიმოქმედა“ (ფსალმუნი 115:3). იეჰოვა აკეთებს ყველაფერს, რასაც თავად თვლის საჭიროდ და არა იმას, რისი გაკეთების ძალაც შესწევს. ეს ასეა მაშინაც, როდესაც საქმე მომავლის განჭვრეტას ეხება. მაგალითად, როდესაც ძველად არსებულ ქალაქებში, სოდომსა და გომორაში, ბოროტებამ პიკს მიაღწია, ღმერთმა პატრიარქ აბრაამს უთხრა: „ჩავალ, ვნახავ, მართლა ისე იქცევიან, როგორი ხმაც მომდის მათზე?! თუ არა, ამასაც შევიტყობ“ (დაბადება 18:20, 21). რაღაც პერიოდი იეჰოვამ გადაწყვიტა, არ სცოდნოდა, სადამდე იყო მისული ბოროტება ამ ქალაქებში. მსგავსადვე, ზოგჯერ იეჰოვამ შეიძლება გადაწყვიტოს, წინასწარ არ იცოდეს ყველაფერი (დაბადება 22:12). ეს არავითარ შემთხვევაში არ მიუთითებს იმაზე, რომ იეჰოვა სუსტი ან არასრულყოფილი ღმერთია. ბიბლიაში წერია, რომ „სრულყოფილია მისი ნამოქმედარი“. მომავლის დანახვის უნარს ღმერთი მიზნობრივად იყენებს; ის არასოდეს აიძულებს ადამიანებს, მიყვნენ მის მიერ დადგენილ კურსს* (კანონი 32:4). აქედან გამომდინარე, რა შეიძლება დავასკვნათ? მარტივად რომ ვთქვათ, ღმერთი წინასწარგანჭვრეტის უნარს თავისი განზრახვების შესაბამისად კონკრეტულ შემთხვევებში იყენებს.

(იგ26:4) -(იგ26:5)  ვინც სულელს მისი უგუნურებისამებრ უპასუხებს ანუ მის მსგავსად უღირსად დაიწყებს კამათს, თავისი მსჯელობით სულელს დაემსგავსება. ამიტომ ბიბლიური იგავი გვირჩევს: „სულელს მისი უგუნურებისამებრ ნუ უპასუხებ, შენც მისნაირი რომ არ გახდე“. მეორე მხრივ, იგავებში ნათქვამია: „სულელს მისი უგუნურებისამებრ უპასუხე“. ეს კი ნიშნავს უგუნურის არგუმენტების გაანალიზებას, მათი აბსურდულობის დამტკიცებას და იმის ჩვენებას, რომ ასეთ მსჯელობას სრულიად სხვა დასკვნამდე მივყავართ (იგ. 26:4, 5). ანუ ვისწავლოთ როგორ მოიქცე ბრძნულად დამცინავებთან და სულელებთან (9:7, 8; 19:25; 22:10; 26:4, 5).

 ბიბლიაში, ეკლესიასტეს 1:4-ში, ნათქვამია, რომ „დედამიწა მარადიულად რჩება“. ზოგის აზრით, ეს მუხლი ეწინააღმდეგება ბიბლიაში ნათქვამ სიტყვებს, რომ „მიწა და მისი საქმენი, რაც მასზეა, გადაიბუგება“ (2 პეტრე 3:10, „ახალი აღთქმა და ფსალმუნები“, ზ. კიკნაძისა და მ. სონღულაშვილის თარგმანი). ბიბლიაში სიტყვა „დედამიწა“ გამოყენებულია, როგორც პირდაპირი გაგებით და ისე გადატანითი მნიშვნელობით — ერთ შემთხვევაში იგულისხმება ჩვენი პლანეტა, ხოლო მეორე შემთხვევაში მასზე მცხოვრები ხალხი (დაბადება 1:1; 11:1). როცა 2 პეტრეს 3:10-ში ვკითხულობთ, რომ „მიწა“ ანუ „დედამიწა“ გადაიბუგება, ეს მიუთითებს არა პლანეტის განადგურებაზე, არამედ „უღვთოთა დაღუპვაზე“ (2 პეტრე 3:7).

ლინკი

(ეს40:28)-(დაბ2:2) (ებრ4:4) რა თქმა უნდა, ის არ დაღლილა. იეჰოვა ‘ძალამოსილია’ და „არ იღლება და არ იქანცება“ (ესაია 40:26, 28). ღმერთს დასვენება არც შესვენების ან ჩვეული ტემპის შეცვლისთვის სჭირდება, ვინაიდან იესომ გვითხრა: „მამაჩემი აქამდე ასე აკეთებს და მეც ვაკეთებ“ (იოანე 5:17). „ღმერთი არის სული“ და არ არის შეზღუდული ორგანიზმში არსებული ციკლებითა და ფიზიკური ქმნილებების მოთხოვნილებებით (იოანე 4:24).  როგორ შეგვიძლია გარკვეულწილად ჩავწვდეთ „მეშვიდე დღეს“ ღვთის დასვენების მიზეზს? თუმცა ღმერთს დიდი სიამოვნება მოჰგვარა ექვსი ხანგრძლივი შემოქმედებითი ‘დღის‘ განმავლობაში შესრულებულმა სამუშაომ, მან განსაკუთრებით ‘მეშვიდე დღე’ აკურთხა და ‘წმინდად’ გამოაცხადა. ერთ-ერთი ლექსიკონი „წმინდას“ შემდეგნაირად განმარტავს: „მხოლოდ (ღვთისთვის ან რაიმე რელიგიური მიზნისთვის) მიძღვნილი ან შესაფერისი“ (Concise Oxford Dictionary). ამგვარად, იეჰოვას მიერ ‘მეშვიდე დღის’ კურთხევა და წმინდად გამოცხადება მიუთითებს, რომ ეს დღე და ამ დროს ‘დასვენება’ როგორღაც დაკავშირებული უნდა იყოს იეჰოვას წმინდა ნებასა და 

განზრახვებთან და არა მის რაიმე პირად საჭიროებასთან.  ‘მეექვსე [შემოქმედებითი] დღის’ მიწურულს, ცნობის თანახმად, „დაინახა ღმერთმა ყოველივე, რაც გააჩინა, და აჰა, ძალიან კარგი იყო“ (დაბადება 1:31). ღმერთი თავისი ნამოქმედარით კმაყოფილი იყო. ამგვარად, მან დაისვენა, ანუ გაჩერდა, და დედამიწასთან დაკავშირებით არ განაგრძო შემოქმედებითი საქმიანობა.  ამგვარად, ღმერთმა „მეშვიდე დღეს“ დაისვენა თავისი შემოქმედებითი საქმეებისგან. ასე ვთქვათ, ის განზე გადგა და საშუალება მისცა მოქმედებაში მოყვანილ სისტემას, აღებული კურსით განეგრძო გზა. ის აბსოლუტურად არის დარწმუნებული, რომ ‘მეშვიდე დღის’ ბოლოსთვის ყველაფერი ზუსტად ისე იქნება, როგორც თავად განიზრახა. დაბრკოლებებიც რომ გაჩნდეს, გადაილახება.

 არაფერი მითქვამს თქვენი მამა-პაპისთვის, არ მომითხოვია მათგან აღსავლენი და საკლავი, როცა ეგვიპტის ქვეყნიდან გამოვიყვანე ისინი. იერემია 7:22

დაწვი საკმევად მთელი ჭედილა სამსხვერპლოზე, რადგან ეს აღსავლენი მსხვერპლია უფლისათვის, ამოდ საყნოსელი; საცეცხლო მსხვერპლია ეს უფლისთვის. გამოსვლა 29:18

თავიდანვე არ მოუთხოვია გამოს 19:5

ეწინააღმდეგება ეზეკიელის 18:20-ში ჩაწერილი სიტყვები — „ვაჟს არაფერი მოეკითხება მამის დანაშაულის გამო“, გამოსვლის 20:5-ში ჩაწერილ სიტყვებს — „ვსჯი ძეებს . . . მამების დანაშაულის გამო“? ამ მუხლებს შორის არ არის შეუსაბამობა. ერთ შემთხვევაში ყურადღება მახვილდება პირად პასუხისმგებლობაზე, მეორეში კი შედეგებზე, რომელსაც შთამომავლები იმკიან წინაპრის შეცდომის გამო.

ეზეკიელის მე-18 თავის კონტექსტიდან ჩანს, რომ ამ თავში პირად პასუხისმგებლობაზეა საუბარი. მაგალითად, მე-4 მუხლში ნათქვამია: „სული, რომელიც სცოდავს, მოკვდება“. რა შეიძლება ითქვას კაცზე, რომელიც „მართალია და სამართლიანად და სიმართლით იქცევა“? ის „იცოცხლებს“ (ეზეკ. 18:5, 9). ასე რომ, თუ ადამიანი იმ ასაკშია, როცა საკუთარი მოქმედებისთვის აგებს პასუხს, მაშინ ის თავისი „გზისამებრ“ გასამართლდება (ეზეკ. 18:30). ეს პრინციპი კარგად გამოჩნდა ლევიანი კორახის შემთხვევიდან. იმ დროს ისრაელი უდაბნოში იყო. კორახს აღარ აკმაყოფილებდა თავისი პასუხისმგებლობა. მღვდლობის მისაღებად კორახი და მისი თანამოაზრეები იეჰოვას წარმომადგენლებს, მოსესა და აარონს აუჯანყდნენ. იეჰოვამ აჯანყებულები სიკვდილით დასაჯა, რადგან გაკადნიერდნენ და ის მოინდომეს, რაც არ ეკუთვნოდათ (რიცხ. 16:8—11, 31—33). მაგრამ კორახის ვაჟებს მამისთვის მხარი არ დაუჭერიათ. ამიტომ ღმერთმა მათ მამის დანაშაულის გამო პასუხი არ აგებინა. იეჰოვასადმი ერთგულების გამო ისინი ცოცხლები დარჩნენ (რიცხ. 26:10, 11).

მაშ, რას ნიშნავს გამოსვლის 20:5-ში ჩაწერილი გაფრთხილება, რომელიც ათ მცნებაში შედიოდა? ყურადღება მივაქციოთ კონტექსტს. იეჰოვამ კანონის საფუძველზე დაუდო შეთანხმება ისრაელს. ამ კანონით გათვალისწინებული მოთხოვნების მოსმენის შემდეგ, ისრაელებმა საჯაროდ განაცხადეს: „ყველაფერს შევასრულებთ, რაც იეჰოვამ თქვა“ (გამ. 19:5—8). ამგვარად, ისრაელს იეჰოვასთან განსაკუთრებული ურთიერთობის საშუალება მიეცა. ასე რომ, გამოსვლის 20:5-ში ჩაწერილი სიტყვები მთელ ერს ეხებოდა.

როცა ისრაელები იეჰოვას ერთგულები იყვნენ, ღვთისგან კურთხევები არ აკლდათ (ლევ. 26:3—8). მაგრამ იეჰოვა აღარ აკურთხებდა და აღარ მფარველობდა ისრაელს მას შემდეგ, რაც მათ უარყვეს იეჰოვა და ცრუღმერთების თაყვანისცემა დაიწყეს. ამის გამო მათ მრავალი უბედურება დაატყდათ თავს (მსაჯ. 2:11—18). თუმცა ისრაელში ყოველთვის იყვნენ ისეთები, რომლებიც ირგვლივ გაბატონებული კერპთაყვანისმცემლობის მიუხედავად იეჰოვას ერთგულები რჩებოდნენ და მის კანონებს იცავდნენ (1 მეფ. 19:14, 18). ერის ცოდვების გამო ზოგჯერ ერთგულებიც იჩაგრებოდნენ, მაგრამ იეჰოვა სიყვარულით ზრუნავდა მათზე.

ბიბლიაში ისიც არის ჩაწერილი, რა გავლენას ახდენდა ცალკეულ ოჯახებზე წინაპრების შეცდომები. მღვდელმთავარმა ელიმ გული ატკინა იეჰოვას, რადგან თავის უვარგის და უზნეო ვაჟებს მღვდლობა არ ჩამოართვა (1 სამ. 2:12—16, 22—25). რადგან ელიმ თავისი შვილები ღმერთზე წინ დააყენა, ღმერთმა თქვა, რომ ელის ოჯახს ჩამოერთმეოდა მღვდელმთავრობა. ღვთის ეს სიტყვები ელის შვილთაშვილის შვილზე, აბიათარზე შესრულდა (1 სამ. 2:29—36; 1 მეფ. 2:27). 

იეჰოვა შემოქმედი და სიცოცხლის წყაროა, ამიტომ მას აქვს სრული უფლება, გადაწყვიტოს, ვის შემთხვევაში რა იქნება სამართლიანი სასჯელი. ზემოთქმულიდან გავიგეთ, რომ შთამომავლებმა თავიანთი წინაპრების ცოდვის გამო შეიძლება მოიმკან სავალალო შედეგები. მაგრამ იეჰოვა „ისმენს დაჩაგრულთა ღაღადს“. მათ, ვინც მთელი გულით მიმართავს მას, იეჰოვა წყალობის თვალით შეხედავს და შვებასაც მოჰგვრის (იობ. 34:28).

​gwt1: ეზეკიელი - იოელი

​1. შვილების დასჯა მშობლების გამო

• ​არუმენტი: ეზეკიელი ამბობს, რომ შვილები არ ისჯებიან, სხვაგან კი წერია, რომ ისჯებიან.
• ​გაბათილება: ძველ აღთქმაში მამის ცოდვის „მოკითხვა“ შვილებზე (მაგ. გამოსვლა 20:5) ეხება ცოდვის სოციალურ და ფიზიკურ შედეგებს (მაგ. თაობათაშორისი სიღარიბე, ომის შედეგები) ან იმ შვილებს, რომლებიც აგრძელებენ მამების ბოროტებას. ეზეკიელის 18-ე თავი კი მკაფიოდ განმარტავს ინდივიდუალურ სულიერ პასუხისმგებლობასა და მარადიულ სასჯელს: ყოველი სული, რომელიც ცოდავს, ის მოკვდება და ღმერთი არ დასჯის მართალ შვილს ბოროტი მამის გამო.

​2. ღმერთს არ სურს სიკვდილი, თუმცა წიგნში ბევრი სიკვდილია

• ​არგუმენტი: ეზეკიელში ღმერთი ამბობს, რომ არ სურს ცოდვილის სიკვდილი, თუმცა წიგნი სავსეა განადგურებით.
• ​გაბათილება: წინააღმდეგობა არ არსებობს ღვთის სურვილსა (ნებას) და მის მართლმსაჯულებას შორის. ღმერთს გულწრფელად არ სურს ადამიანის დაღუპვა (ეზეკიელი 18:23: „разве я хочу смерти грешника?“), მაგრამ როდესაც ადამიანი უარყოფს სინანულს, ღვთის სიმართლე ითხოვს ბოროტების დასჯას. სიკვდილი ადამიანის არჩევანისა და სინანულზე უარის თქმის შედეგია.

​3. ტვიროსის აღუდგენლობა

• ​არგუმენტი: ეზეკიელი ამბობს, რომ ტვიროსი არასდროს აღდგება, მაგრამ ქალაქი არსებობდა.
• ​გაბათილება: ეზეკიელის წინასწარმეტყველება (ეზეკიელი 26) ეხებოდა კონტინენტურ/ძველ ტვიროსს (Mainland Tyre) და მის გლობალურ საზღვაო იმპერიულ დიდებას. ნაბუქოდონოსორმა დაანგრია ხმელეთის ქალაქი, ხოლო ალექსანდრე მაკედონელმა მისი ნანგრევები ზღვაში გადაყარა კუნძულოვანი ქალაქის ასაღებად. ძველი ფინიკიური მეტროპოლია იმ ფორმითა და დიდებით აღარასოდეს აღდგენილა; დღევანდელი ტვიროსი სულ სხვა ლიბანური ქალაქია.

​4. ეგვიპტის 40-წლიანი გაპარტახება

• ​არგუმენტი: ეგვიპტის 40 წლით დაცარიელების შესახებ მკაფიო ისტორიული ჩანაწერი არ არსებობს.
• ​გაბათილება: ძველ აღმოსავლურ პროფეტულ ენაში რიცხვი „40“ ხშირად გამოხატავს სჯულის/სასჯელის სრულ პერიოდს და არა მაინცდამაინც კალენდარულ დროის მონაკვეთს. გარდა ამისა, ნაბუქოდონოსორის მიერ ეგვიპტის დარბევის (ძვ.წ. 568 წ.) შემდეგ, ეგვიპტემ დაკარგა თავისი სუვერენიტეტი და პოლიტიკური წონა, ხოლო ბაბილონური და სპარსული წყაროები ადასტურებენ რეგიონის დემოგრაფიულ და ეკონომიკურ კრიზისს.

​5. იოელი: მოწყალება vs საშინელი სამსჯავრო

• ​არგუმენტი: იოელი ღმერთს მოწყალედ აღწერს, შემდეგ კი სამსჯავროს აცხადებს.
• ​გაბათილება: ეს არის ღვთის ბუნების ორი თანაბარი ასპექტი. მოწყალება მიემართება მათ, ვინც ინანიებს (იოელი 2:12-13: „მოიქეცით ჩემკენ... რადგან მოწყალეა იგი“), ხოლო სამსჯავრო ეხება მათ, ვინც უარყოფს ამ მოწყალებას და ბოროტებაში რჩება.

​gwt2: ამოსი - სოფონია

​1. ღმერთი არ იცვლის აზრს vs ამოსში აზრის შეცვლა

• ​არგუმენტი: ბიბლია ამბობს, რომ ღმერთი არ იცვლის აზრს, მაგრამ ამოსთან ორჯერ „გადაიფიქრა“.
• ​გაბათილება: ენობრივად, ღვთის „გადაფიქრება“ (ანთროპომორფიზმი) ნიშნავს ღვთის დამოკიდებულების ცვლილებას ადამიანის ქცევის ან შუამდგომლობის პასუხად. ღვთის პრინციპი და ბუნება უცვლელია (სამართლიანობა და მოწყალება), მაგრამ როდესაც ამოსი შუამდგომლობს (ამოსი 7:1-6), ღმერთი იყენებს მოწყალებას.

​2. არჩევანის თავისუფლება გადაწყვეტილი სამსჯავროს ფონზე

• ​არგუმენტი: ამოსი ამბობს „ეძებეთ სიკეთე და იცოცხლებთ“, როცა სამსჯავრო უკვე გარდაუვალი ჩანს.
• ​გაბათილება: სამსჯავროს გამოცხადება ბიბლიურ წინასწარმეტყველებებში თითქმის ყოველთვის ატარებს პირობით ხასიათს. გაფრთხილების მიზანი სწორედ ისაა, რომ ხალხმა მოინანიოს და აირიდოს უბედურება (როგორც ნინევეს შემთხვევაში მოხდა).

​3. ნინევე: იონა (გადარჩა) vs ნაუმი (განადგურდა)

• ​არგუმენტი: იონასთან ნინევე გადარჩა, ნაუმთან კი განადგურდა.
• ​გაბათილება: ამ ორ მოვლენას შორის 100-ზე მეტი წელიწადია. იონას დროს ნინეველებმა მოინანიეს და სასჯელი გადადო ღმერთმა. საუკუნის შემდეგ ნინევე კვლავ დაუბრუნდა სასტიკ კერპთაყვანისმცემლობასა და ძალადობას, რის გამოც ნაუმის დროს (ძვ.წ. 612 წ.) საბოლოოდ განადგურდა.

​4. მიქა (მშვიდობა) vs იოელი (ომისთვის მზადება)

• ​არგუმენტი: მიქა საუბრობს მახვილების სახნისებად გადაჭედვაზე, იოელი კი პირიქით — სახნისების მახვილებად.
• ​გაბათილება: კონტექსტი სრულიად განსხვავებულია. მიქა (4:3) აღწერს მესიის ათასწლოვან/საბოლოო სამეფოს, სადაც საყოველთაო მშვიდობა დაისადგურებს. იოელი (3:9-10) კი ირონიულ/სარკასტულ მოწოდებას აკეთებს ბოროტი ერებისადმი საბოლოო სამსჯავროს წინ (არმაგედონის ბრძოლა).

​5. აბაკუმის ჩივილი და ღვთის პასუხი

• ​არგუმენტი: აბაკუმი ითხოვს უსამართლობის შეჩერებას და ღმერთი პასუხობს უფრო ძალადობრივი ქალდეველების (ბაბილონის) მოყვანით.
• ​გაბათილება: ღმერთი იყენებს ერებს ერთმანეთის დასასჯელად ისტორიაში. აბაკუმის წიგნის მე-2 თავში ღმერთი განმარტავს, რომ თავად ბაბილონიც დაისჯება თავისი სიამაყისა და ძალადობის გამო. ღვთის სუვერენიტეტი საშუალებას იძლევა, ბოროტება გამოიყენოს დროებითი იარაღად უფრო დიდი სამართლიანობის აღსადგენად.

​gwt3: ანგია - მალაქია

​1. ტაძრის აღდგენა და კეთილდღეობა

• ​არგუმენტი: ანგია ამბობს, რომ ტაძრის აშენება მოიტანს კეთილდღეობას, მაგრამ ეს არ მოხდა.
• ​გაბათილება: ანგიას დროს (ანგია 2:18-19) ტაძრის საძირკვლის ჩაყრისთანავე მოსავლიანობა და მატერიალური በረከት მართლაც დაიწყო. თუმცა, სულიერი კეთილდღეობის სრული აღთქმა მიემართებოდა მესიის მოსვლას („მომავალი ტაძრის დიდება მეტი იქნება“, ანგია 2:9).

​2. ზაქარიას მშვიდობიანი vs ერების გამანადგურებელი მეფე

• ​არგუმენტი: ზაქარია მეფეს აღწერს როგორც მშვიდობიანს (ვირზე ამხედრებულს) და ამავდროულად ერების შემმუსვრელს.
• ​გაბათილება: ეს ასახავს ქრისტეს ორ მოსვლას. პირველი მოსვლისას იესო მოვიდა მშვიდობისმყოფელად, თავმდაბლად (ვირზე ამხედრებული, ზაქარია 9:9). მეორე მოსვლისას ის მოდის როგორც მეფეთ-მეფე, ბოროტებასა და უსამართლო ერებზე გამარჯვებული (ზაქარია 14).

​3. 30 ვერცხლი: ზაქარია vs მათე

• ​არგუმენტი: მათე ციტირებს იერემიას 30 ვერცხლზე, თუმცა ტექსტი ზაქარიაშია (11:12-13).
• ​გაბათილება: იუდაიზმის ტრადიციაში ძველი აღთქმის წიგნთა კრებულს („წინასწარმეტყველნი“) ხშირად მოიხსენიებდნენ კრებულის პირველი ან უდიდესი წიგნის სახელით (იერემია ხშირად ეყენათ სიაში პირველად). მათე აერთიანებს იერემიას (მეთუნის ველის ყიდვა, იერემია 19) და ზაქარიას (30 ვერცხლი) წინასწარმეტყველებებს და ასახელებს მთავარ წინასწარმეტყველს.

​4. მალაქია: ღმერთი არ იცვლება

• ​არგუმენტი: მალაქია 3:6 ამბობს „მე ვარ უფალი, მე არ ვიცვლები“, თუმცა სხვაგან ღმერთი ცვლის გადაწყვეტილებებს.
• ​გაბათილება: ღვთის არსება, ხასიათი, დაპირებები და მორალური სტანდარტები აბსოლუტურად უცვლელია. მისი „გადაწყვეტილების ცვლილება“ არის პასუხი ადამიანის მოქმედების ცვლილებაზე (სინანული ან განდგომილება).

​5. ელიას დაბრუნება და იოანე ნათლისმცემელი

• ​არგუმენტი: მალაქია ამბობს, რომ ელია მოვა, ახალ აღთქმაში კი გაურკვევლობაა.
• ​გაბათილება: იესომ მკაფიოდ განმარტა: იოანე ნათლისმცემელი იყო ელია „სულითა და ძალით“ (ლუკა 1:17, მათე 11:14). როდესაც იოანემ უარყო, რომ ის თავად ფიზიკური ელია იყო (იოანე 1:21), მას ჰკითხეს, იყო თუ არა მკვდრეთით აღმდგარი ძველი ელია, რაზეც სწორად უპასუხა „არა“.

მათეს სახარების ავტორობა — ნამდვილად გამორიცხავს მარკოზის გამოყენება მათე მოციქულის ავტორობას?

ხშირად გვხვდება ასეთი არგუმენტი:

„მათეს სახარება ანონიმურია, ავტორი საკუთარ თავს არ ასახელებს, თანაც მათე მარკოზის სახარების დიდ ნაწილს იყენებს. ამიტომ ეს ტექსტი მათე მოციქულს ვერ ეკუთვნის.“

ამ საკითხში საჭიროა ერთმანეთისგან გავმიჯნოთ რა არის ფაქტი, რა არის მეცნიერთა გავრცელებული ჰიპოთეზა და რა არის უკვე ამ ჰიპოთეზიდან გაკეთებული დასკვნა.

1. დიახ, ტექსტში ავტორი საკუთარ სახელს არ ასახელებს — მაგრამ ეს არ ამტკიცებს, რომ ავტორი მათე არ არის

მათეს სახარების ტექსტში ავტორი საკუთარ თავს სახელით ნამდვილად არ წარმოგვიდგენს. ამიტომ მას ფორმალურად ანონიმურ ტექსტს უწოდებენ.

მაგრამ ლოგიკური დასკვნა აქ მხოლოდ ეს არის:

„ტექსტი არ გვამცნობს ავტორის სახელს.“

და არა:

„ამიტომ მათე მოციქული ავტორი ვერ იქნებოდა.“

ეს ორი სრულიად განსხვავებული მტკიცებაა.

სახარების ტრადიციული სახელწოდება — „მათეს მიხედვით“ — ადრეულ ქრისტიანულ ტრადიციაში მყარად უკავშირდება მოციქულ მათეს. ამასთან, პაპიასი II საუკუნის დასაწყისში/პირველ ნახევარში უკვე გვაწვდის ცნობას, რომ მათემ „ლოგია“ ანუ უფლის სიტყვები/გამონათქვამები ებრაულ ენაზე ჩამოაყალიბა და სხვები მათ განმარტავდნენ ან თარგმნიდნენ.

ეს ცნობები შეიძლება სხვადასხვაგვარად განიმარტოს, მაგრამ მისი უბრალოდ „მოგვიანებით მოგონილ ლეგენდად“ გამოცხადება ისტორიული ფაქტი არ არის.

---

2. მთავარი არგუმენტი — „მათე მარკოზს იყენებს“

ეს ნამდვილად არის თანამედროვე კრიტიკული კვლევის ერთ-ერთი მთავარი არგუმენტი.

მათეს სახარება შეიცავს მარკოზის მასალის დაახლოებით 90%-ს და ხშირ შემთხვევაში მათესა და მარკოზს შორის სიტყვასიტყვითი მსგავსებაც არსებობს. სწორედ ამიტომ თანამედროვე მკვლევართა დიდი ნაწილი მიიჩნევს, რომ მათეს ბერძნულ სახარებას მარკოზის ბერძნული ტექსტი ერთ-ერთ მთავარ წყაროდ ჰქონდა.

მაგრამ აქ ძალიან მნიშვნელოვანი ლოგიკური შეცდომა ხდება.

ამბობენ:

„თუ მათე თვითმხილველი მოციქული იყო, რატომ გამოიყენებდა მარკოზს, რომელიც თვითმხილველი არ ყოფილა?“

პასუხი მარტივია:

თვითმხილველობა არ ნიშნავს, რომ სხვა წყაროების გამოყენება აკრძალულია.

თვითმხილველს შეუძლია გამოიყენოს:

• სხვა მოწმეების ცნობები;
• უკვე არსებული წერილობითი ჩანაწერები;
• მოციქულთა ქადაგებები;
• სხვა ქრისტიანული ტრადიციები;
• ქრონოლოგიურად ან თემატურად დალაგებული წყაროები.

მაგალითად, ისტორიკოსი შეიძლება თვითონ ესწრებოდეს მოვლენას და მაინც გამოიყენოს სხვა ადამიანის ჩანაწერი, თუ მასში დამატებითი დეტალებია.

ამიტომ:

„მათემ მარკოზი გამოიყენა“ → „მათე მოციქული ვერ იქნებოდა“

ლოგიკურად აუცილებელი დასკვნა არ არის.

ეს მხოლოდ მაშინ იქნებოდა ძლიერი არგუმენტი, თუ წინასწარ დავამტკიცებდით, რომ ნამდვილი თვითმხილველი აუცილებლად მხოლოდ საკუთარ მეხსიერებას უნდა ეყრდნობოდეს.

ასეთი ისტორიული წესი არ არსებობს.

---

3. „რატომ გამოიყენებდა მოციქული მარკოზს?“ — იმიტომ, რომ მარკოზი შეიძლება მისთვის მნიშვნელოვანი წყარო ყოფილიყო

მარკოზი თვითონ არ ყოფილა იესოს თორმეტ მოციქულთაგან ერთ-ერთი. მაგრამ ადრეული ქრისტიანული ტრადიცია მას პეტრესთან აკავშირებს.

პაპიასის ცნობით, მარკოზი პეტრეს „განმმარტებელი/თარჯიმანი“ იყო და პეტრეს მიერ გადმოცემულ იესოს სიტყვებსა და საქმეებს იწერდა. სწორედ ამიტომ მარკოზის ტექსტი შეიძლება ყოფილიყო პეტრესთან დაკავშირებული წერილობითი მოწმობა.

ამ შემთხვევაში სრულიად შესაძლებელია შემდეგი სურათი:

მათე — თვითმხილველი მოციქული
მარკოზი — პეტრესთან დაკავშირებული წყარო
მათე — უკვე არსებული წერილობითი მასალის გამოყენებით საკუთარი სახარების შედგენა

ამაში წინააღმდეგობა არ არის.

სხვაგვარად რომ ვთქვათ:

მარკოზის გამოყენება მათეს ავტორობას არ უარყოფს; ის მხოლოდ გვიჩვენებს, რომ მათეს სახარების საბოლოო ფორმირებაში არსებული წყაროებიც მონაწილეობდა.

---

4. „მაგრამ თუ მათემ ყველაფერი საკუთარი თვალით ნახა, რატომ სჭირდებოდა მარკოზი?“

ეს კითხვა ხშირად უფრო ძლიერად ჟღერს, ვიდრე სინამდვილეში არის.

მოციქული მათე იესოს მსახურების ყველა მოვლენას ვერ დაესწრებოდა.

მაგალითად, მათე არ იყო იქ, როდესაც იესო მოციქულებს ირჩევდა მანამდე არსებული მოვლენების დროს; ის ასევე ვერ იქნებოდა ყველა ადგილას, სადაც იესო მარტო ან სხვა მოწაფეებთან ერთად იმყოფებოდა.

გარდა ამისა, თვითმხილველობა არ ნიშნავს, რომ ადამიანს ყველა სიტყვა და ყველა დეტალი ზუსტად დაამახსოვრდა.

თუ მათე სახარებას აყალიბებდა უკვე არსებული ქრისტიანული გადმოცემებისა და წერილობითი წყაროების გამოყენებით, ეს სრულიად ნორმალური ისტორიოგრაფიული პროცესია.

---

5. „მათე საკუთარ თავს მესამე პირში მოიხსენიებს“

მათე 9:9-ში წერია:

„იესომ იქიდან მიმავალმა იხილა კაცი, რომელსაც მათე ერქვა...“

კრიტიკოსები ამბობენ:

„თუ ეს თვითონ მათე იყო, რატომ არ დაწერა: ‘იესომ მე დამინახა’?"

მაგრამ ეს არგუმენტი ძალიან სუსტია.

მესამე პირში წერა ავტორობის წინააღმდეგ მტკიცებულება ვერ იქნება.

ძველ ისტორიულ ლიტერატურაში ავტორები საკუთარ თავზეც ხშირად წერენ მესამე პირში. ყველაზე ცნობილი მაგალითია იულიუს კეისარი, რომელიც თავის სამხედრო ნაშრომებში საკუთარ თავს „კეისრად“ მოიხსენიებს.

ამიტომ:

„მათე მესამე პირშია მოხსენიებული“ ≠ „მათეს დაწერილი ვერ იქნება“.

მათეს შეეძლო შეგნებულად აერიდებინა თავი პირველ პირში საკუთარი თავის გამოკვეთას, განსაკუთრებით თუ მისი მიზანი საკუთარი თავის წარმოჩენა კი არა, იესოს შესახებ თხრობის გადმოცემა იყო.

ამასთან, ტექსტში საინტერესო დეტალიც გვაქვს: მარკოზი და ლუკა ამავე მეზვერის გაწვევისას მას ლევის უწოდებენ, ხოლო მათე მას მათეს უწოდებს (მათე 9:9; მარკოზი 2:14; ლუკა 5:27). ეს თავისთავად არ ამტკიცებს მათეს ავტორობას, მაგრამ აჩვენებს, რომ სახელების საკითხი უფრო რთულია, ვიდრე უბრალოდ „ავტორმა მესამე პირში დაწერა“.

---

6. „პაპიასი ამბობს, რომ მათემ ებრაულად დაწერა, ჩვენი მათე კი ბერძნულადაა“

ეს ნამდვილად ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი საკითხია.

პაპიასის ცნობაში ნათქვამია, რომ მათემ „ლოგია“ ებრაულ/სემიტურ ენაზე ჩამოაყალიბა და შემდეგ სხვები მას განმარტავდნენ.

მაგრამ აქ ორი რამ არ უნდა გავაიგივოთ:

პაპიასის მიერ ნახსენები მათეს სემიტური „ლოგია“
და
დღევანდელი ბერძნული მათეს სახარების საბოლოო ტექსტი.

შესაძლებელია რამდენიმე ვარიანტი:

1. პაპიასი გულისხმობდა მათეს მიერ შექმნილ ადრეულ სემიტურ კრებულს;
2. ეს მასალა მოგვიანებით გამოიყენეს ბერძნული მათეს შედგენისას;
3. პაპიასის სიტყვები თავად ბერძნული მათეს რომელიმე ადრეულ ფორმას ეხებოდა;
4. ან პაპიასის მიერ გამოყენებული ტერმინი „ლოგია“ უფრო ვიწრო მნიშვნელობის მქონე კრებულს აღნიშნავდა და არა სრულ სახარებას.

ამიტომ პაპიასის ცნობასა და დღევანდელ ბერძნულ მათეს შორის განსხვავება რეალური პრობლემაა, მაგრამ ის ავტომატურად არ გვაძლევს დასკვნას:

„მათე მოციქულს ამ სახარებასთან არანაირი კავშირი არ ჰქონდა.“

თანამედროვე კვლევაშიც არსებობს მოსაზრება, რომ პაპიასის მიერ ნახსენები სემიტური ტექსტი შეიძლება ყოფილიყო უფრო ადრეული წყარო, რომელიც დღევანდელი მათეს უკან იდგა.

---

7. „მათე მეზვერე იყო, ამიტომ მას უბრალოდ მიაწერეს სახარება“

ეს უკვე განსაკუთრებით ფრთხილად გამოსაყენებელი არგუმენტია.

მართლაც, მათეს სახარება მათეს მეზვერედ წარმოგვიდგენს. მაგრამ იმის მტკიცება, რომ ეკლესიამ სახელი „მათე“ იმიტომ შეარჩია, რომ მეზვერისთვის ბერძნულენოვანი ტექსტის დაწერა ლოგიკურად მოსახერხებელი იყო, დადასტურებული ისტორიული ფაქტი არ არის.

ეს არის ჰიპოთეზა.

უფრო მეტიც, თუ ვინმეს სურდა უბრალოდ გამოგონილი ავტორიტეტული სახელი მიეწერებინა ტექსტისთვის, რატომ უნდა აერჩია შედარებით ნაკლებად ცნობილი მოციქული?

ამიტომ „მათეს სახელი იმიტომ მიაწერეს, რომ მეზვერე იყო“ ვერ ჩაითვლება დამტკიცებულ ახსნად.

---

8. ტექსტის ძლიერი ებრაული ხასიათი

აქ საპირისპირო ფაქტიც არსებობს.

მათეს სახარება აშკარად გამოირჩევა თავისი ებრაული/იუდეური გარემოთი:

• განსაკუთრებული ყურადღება აქვს მოსეს კანონს;
• ძალიან ხშირად მიმართავს ძველ აღთქმას;
• იესოს წარმოგვიდგენს როგორც წინასწარმეტყველებების აღმასრულებელს;
• განსაკუთრებით ხშირად იყენებს ფორმულას „რათა აღსრულდეს...“;
• დიდ ყურადღებას უთმობს იუდეურ რელიგიურ გარემოს.

თანამედროვე კვლევაც, მიუხედავად ტრადიციული ავტორობის მიმართ სკეპტიციზმისა, ავტორს ზოგადად ებრაელ ან იუდეველ-ქრისტიან ავტორად მიიჩნევს.

ეს არ ამტკიცებს, რომ ავტორი აუცილებლად მოციქული მათეა, მაგრამ მნიშვნელოვანია, რადგან არგუმენტი:

„ეს ტექსტი აშკარად უცხო, არაებრაელი ავტორის დაწერილია“

არასწორი იქნებოდა.

---

9. ყველაზე მნიშვნელოვანი: „მეცნიერების უმრავლესობა არ ეთანხმება“ არ ნიშნავს „მათეს ავტორობა უარყოფილია“

აქ უნდა განვასხვავოთ ორი საკითხი.

ერთი საკითხია აკადემიური კონსენსუსი

დღეს მკვლევართა დიდი ნაწილი მიიჩნევს, რომ არსებული ბერძნული მათე პირდაპირ მათე მოციქულის მიერ არ არის დაწერილი და რომ მას მარკოზი ერთ-ერთ წყაროდ ჰქონდა.

მეორე საკითხია ისტორიული მტკიცებულება

ეს უკვე სხვა კითხვაა:

შეგვიძლია თუ არა დამტკიცებულად ვთქვათ, რომ მათე მოციქულს ამ ტექსტთან არანაირი კავშირი არ ჰქონია?

არა.

ამას გაცილებით მეტი მტკიცებულება სჭირდება.

---

დასკვნა

მათეს სახარების ავტორობის წინააღმდეგ მოყვანილი არგუმენტები უნდა შეფასდეს ცალ-ცალკე.

„ტექსტი ანონიმურია“ — მართალია, მაგრამ ეს ავტორობის უარყოფა არ არის.

„მათე მარკოზს იყენებს“ — ფართოდ მიღებული სამეცნიერო პოზიციაა, მაგრამ ეს არ ამტკიცებს, რომ მათე თვითმხილველი ვერ იქნებოდა. თვითმხილველს სხვა წყაროს გამოყენება შეუძლია.

„მათე საკუთარ თავს მესამე პირში მოიხსენიებს“ — ავტორობის წინააღმდეგ სერიოზული მტკიცებულება არ არის. მესამე პირში წერა ისტორიულ ლიტერატურაში ჩვეულებრივი ხერხია.

„პაპიასი სემიტურ ენაზე დაწერილ მათეზე საუბრობს, ჩვენ კი ბერძნული ტექსტი გვაქვს“ — ეს ნამდვილად რთული საკითხია, მაგრამ შესაძლებელია პაპიასი ადრეულ სემიტურ მასალას ან კრებულს გულისხმობდეს. მისი ზუსტი იდენტიფიცირება დღევანდელ ბერძნულ მათესთან სადავოა.

„მათეს სახელი იმიტომ მიაწერეს, რომ ის მეზვერე იყო“ — ეს დადასტურებული ფაქტი კი არა, ჰიპოთეზაა.

ამიტომ ყველაზე ზუსტი ფორმულირება იქნება:

„მათეს სახარების ტექსტი ფორმალურად ანონიმურია და თანამედროვე მკვლევართა მნიშვნელოვანი ნაწილი არ მიიჩნევს მის საბოლოო ბერძნულ ფორმას უშუალოდ მათე მოციქულის მიერ დაწერილად. თუმცა ის არგუმენტები, რომლებსაც ამის დასამტკიცებლად იყენებენ, ლოგიკურად აუცილებლობით არ გამორიცხავს მათე მოციქულის ავტორობას. განსაკუთრებით, მარკოზის გამოყენება თავისთავად არ ეწინააღმდეგება თვითმხილველი ავტორის არსებობას, ხოლო მესამე პირში წერა ავტორობის წინააღმდეგ მტკიცებულება არ არის. ამასთან, ადრეული საეკლესიო ტრადიცია მათეს სახელთან აკავშირებს სახარებას და პაპიასის ცნობაც მათეს სახელთან დაკავშირებულ ადრეულ სემიტურ მასალაზე საუბრობს. ამიტომ უფრო სამართლიანია ითქვას, რომ მათეს ავტორობა სადავოა, ვიდრე ის, რომ მეცნიერებამ დაამტკიცა მისი შეუძლებლობა.“

ეს არის ბევრად უფრო ძლიერი პოზიცია, რადგან არ ცდილობს სადავო საკითხის ხელოვნურად „დამტკიცებულ ფაქტად“ წარმოჩენას, მაგრამ ამავე დროს აჩვენებს, რომ კრიტიკოსების არგუმენტებიდან მათი საბოლოო დასკვნა ავტომატურად არ გამომდინარეობს.

​gwt4: მათე - ლუკა

​1. იოსების მამა: იაკობი თუ ელი?

• ​არგუმენტი: მათესთან იოსების მამა იაკობია, ლუკასთან — ელი.
• ​გაბათილება: მათეს მოჰყავს იოსების იურიდიული/სამეუფო საგვარეულო ტოტი (სოლომონის ხაზით), ხოლო ლუკას მოჰყავს მარიამის ბიოლოგიური საგვარეულო ხაზი (ნათანის ხაზით), სადაც იოსები მოხსენიებულია როგორც ელის სიძე (ებრაულენოვან ჩანაწერებში სიძეს ხშირად „ვაჟად“ მოიხსენიებდნენ).

​2. იესოს დაბადების თარიღი: ჰეროდე vs კვირინუსის აღწერა

• ​არგუმენტი: ჰეროდე გარდაიცვალა ძვ.წ. 4 წელს, ხოლო კვირინუსის ცნობილი აღწერა ახ.წ. 6 წელს იყო.
• ​გაბათილება: საბერძნულ ტექსტში (ლუკა 2:2) სიტყვა πρώτη (პროტე) შეიძლება ითარგმნოს როგორც „პირველი [აღწერა] მანამ, სანამ კვირინუსი მართავდა სირიას“. კვირინუსი სირიაში ორჯერ მსახურობდა ოფიციალურ პირად, და პირველი ადგილობრივი აღწერა სწორედ ჰეროდეს სიცოცხლის ბოლო წლებში ჩატარდა.

​3. ქადაგება: მთაზე თუ ვაკეზე?

• ​არგუმენტი: მათე ამბობს „მთაზე“, ლუკა — „ვაკე ადგილზე“.
• ​გაბათილება: ტექსტები აღწერს ერთსა და იმავე გეოგრაფიულ ლოკაციას. იესო ავიდა მთაზე, ხოლო შემდეგ ჩამოვიდა მთის ვაკე ნაწილზე/პლატოზე (ლუკა 6:17, τόπου πεδινοῦ), სადაც ხალხი შეეგება. ასევე შესაძლებელია, იესოს მსგავსი ქადაგებები სხვადასხვა დროს სხვადასხვა ადგილას წარმოეთქვა.

​4. იუდას სიკვდილი: ჩამოხრჩობა vs გადმოვარდნა

• ​არგუმენტი: მათე ამბობს, რომ ჩამოიხრჩო; საქმეები ამბობს, რომ გადმოვარდა და მუცელი გასკდა.
• ​გაბათილება: ორივე ცნობა ავსებს ერთმანეთს. იუდამ თავი ჩამოიხრჩო ხის ტოტზე უფსკრულის/კლდის პირას. მოგვიანებით თოკი ან ტოტი გაწყდა, გვამი ჩამოვარდა კლდეზე და გასკდა.

​5. იესოს უკანასკნელი სიტყვები ჯვარზე

• ​არგუმენტი: სახარებებს განსხვავებული ბოლო სიტყვები აქვთ.
• ​გაბათილება: იესო ჯვარზე 6 საათის განმავლობაში იმყოფებოდა და რამდენიმე ფრაზა წარმოთქვა. თითოეულმა მახარებელმა ხაზი გაუსვა იმ ფრაზას, რომელიც საუკეთესოდ პასუხობდა მის მიერ დაწერილ თეოლოგიურ აქცენტებს (მაგ. მათე - მესიანურ ფსალმუნს, ლუკა - ღვთისადმი მინდობას, იოანე - წერილის აღსრულებას).

​gwt5: იოანე - რომაელთა

​1. ღვთის ხილვა

• ​არგუმენტი: იოანე ამბობს „ღმერთი არავის უნახავს“, ძველ აღთქმაში კი წერია, რომ ნახეს.
• ​გაბათილება: იოანე (1:18) საუბრობს ღვთის აბსოლუტური, სულიერი არსების (მამის) სრული დიდებით ხილვაზე. ძველ აღთქმაში ადამიანები ხედავდნენ ღვთის გამოვლინებებს (თეოფანია) ან ქრისტეს განკაცებამდელ გამოჩენას (ანგელოზის სახით), და არა ღვთის დაუფარავ არსებას.

​2. იესოს განსჯა

• ​არგუმენტი: იესო ამბობს „მე არავის ვგანსჯი“ (იოანე 8:15) და „განსასჯელად მოვედი“ (იოანე 9:39).
• ​გაბათილება: პირველი მოსვლის პირველადი მიზანი იყო არა სამსჯავრო, არამედ გადარჩენა. თუმცა, იესოს მოსვლა ავტომატურად ახდენს გამოყოფას/განსჯას (კრიზისს) მათ შორის, ვისაც სინათლე უყვარს და ვისაც ბნელი უყვარს.

​3. თხოვნა და მიღება

• ​არგუმენტი: იესო ამბობს „რასაც ითხოვთ, მიიღებთ“, მაგრამ ეს ყოველთვის არ ხდება.
• ​გაბათილება: ბიბლია ლოცვის პირობებს აყალიბებს კომპლექსურად. ლოცვა უნდა იყოს ღვთის ნების შესაბამისი (1 იოანე 5:14), რწმენითა და წმინდა მოტივით (იაკობი 4:3). ლოცვა არ არის ჯადოსნური ჯოხი, ის მოითხოვს სულიერ თანხვედრას.

​4. ხსნა: რწმენით თუ საქმეებით?

• ​არგუმენტი: პავლე ამბობს ხსნა რწმენითააო, იესო კი საქმეებით განსჯაზე საუბრობს.
• ​გაბათილება: ხსნის საფუძველი არის მხოლოდ ღვთის მადლი და რწმენა. ხოლო საქმეები არის ნამდვილი, ცოცხალი რწმენის ნაყოფი და დამტკიცება. იესო საქმეებით განსჯისას აჩვენებს, იყო თუ არა რწმენა ნამდვილი.

​5. მმართველთა როლი

• ​არგუმენტი: პავლე ამბობს, რომ მმართველები ბოროტებას სჯიან, თუმცა ბევრი მმართველი თავად იყო ბოროტი.
• ​გაბათილება: რომაელთა 13-ში პავლე აღწერს ხელისუფლების ინსტიტუციურ იდეალსა და დანიშნულებას (წესრიგის დაცვას), და არა თითოეული ტირანის პიროვნულ თვისებებს. როდესაც მმართველი აჯანყდება ღვთის მორალის წინააღმდეგ, მოციქულები ამბობენ: „ღმერთს უფრო უნდა ვემორჩილებოდეთ, ვიდრე ადამიანებს“ (საქმეები 5:29).

​gwt6: 1 კორინთელები - 1 თესალონიკელები

​1. ქალთა დუმილი ეკლესიაში

• ​არგუმენტი: 1 კორ. 11-ში ქალებს ილოცონ და იწინასწარმეტყველონო, ხოლო 14-ე თავში დუმილი მოეთხოვებათ.
• ​გაბათილება: 14-ე თავში ბერძნული სიტყვა დუმილისთვის (sigato) ეხება კორინთოს ეკლესიაში არსებულ ქაოსს — წინასწარმეტყველებათა შეფასებისას ქალების მიერ ქადაგების შეწყვეტას/გადაძახილებს. პავლე კრძალავს არა საჯარო ლოცვას/წინასწარმეტყველებას (რაც 11-ე თავში დაუშვა თავსაბურავის წესით), არამედ საეკლესიო წესრიგის დარღვევას.

​2. კერპთშეწირული საჭმელი

• ​არგუმენტი: პავლე ამბობს საჭმელი უვნებელიაო, მაგრამ ხანდახან არასწორიაო.
• ​გაბათილება: თავისთავად საჭმელი (ხორცი) სულიერად ნეიტრალურია (1 კორ. 8:8). თუმცა, ის ხდება ცოდვა, თუ კერპთშეწირულის ჭამით სხვას დაბრკოლებას უქმნი (სუსტი რწმენის ძმას) ან თუ უშუალოდ კერპთყვანისმცემლურ რიტუალში იღებ მონაწილეობას.

​3. განსჯა საქმეებით vs ხსნა რწმენით

• ​არგუმენტი: პავლე ასწავლის ხსნას რწმენით, მაგრამ ასევე ამბობს, რომ საქმეებით განსჯის ღმერთი.
• ​გაბათილება: ხსნას იღებ რწმენით (საჩუქარია), ხოლო ჯილდო/საზღაური (და რწმენის ჭეშმარიტება) განისაზღვრება იმით, თუ როგორ იცხოვრე ამ რწმენით.

​4. ხელისუფლებისადმი მორჩილება vs პავლეს წინააღმდეგობა

• ​არგუმენტი: პავლე მოუწოდებს ხელისუფლების პატივისცემას, თუმცა თავად არღვევდა კანონებს.
• ​გაბათილება: პავლე ემორჩილებოდა სამოქალაქო კანონებს, მაგრამ როდესაც კანონი უკრძალავდა სახარების ქადაგებას, ირჩევდა ღვთის მორჩილებას. ამავდროულად, ის პატივს ცემდა სამოქალაქო ინსტიტუტებს და მზად იყო ეზღო სასჯელი (ციხე, სიკვდილი) უსამართლო კანონების დარღვევისთვის.

​5. შეხვედრა ჰერში vs სამეფო დედამიწაზე

• ​არგუმენტი: თესალონიკელებში წერია, რომ ჰაერში შევხვდებით ქრისტეს, სხვაგან კი დედამიწაზეა სამეფო.
• ​გაბათილება: ძველ სამყაროში ქალაქის მცხოვრებლები გამოდიოდნენ ქალაქის გარეთ საპატიო სტუმრის/მეფის შეასაგებებლად (აპანტესის), რათა მასთან ერთად შემოსულიყვნენ ქალაქში. მორწმუნეთა შეხვედრა ქრისტესთან ჰაერში ნიშნავს მის გაცილებას/შეხვედრას დედამიწაზე გამეფების ჟამს.

​gwt7: 2 თესალონიკელთა - იაკობი

​1. მოულოდნელი დასასრული vs წინასწარი ნიშნები

• ​არგუმენტი: დასასრული მოულოდნელია, თუმცა 2 თესალონიკელთა იძლევა ნიშნების სიას.
• ​გაბათილება: დასასრული მოულოდნელია უქმად მყოფი და სულიერად მძინარე მსოფლიოსთვის (როგორც ქურდი ღამით). ხოლო სულიერად ფხიზელი მორწმუნეებისთვის ნიშნები ეძლევა იმისათვის, რომ იცოდნენ ჟამი და არ მოტყუვდნენ.

​2. ღვთის სურვილი ყველას გადარჩენაზე vs განადგურებისთვის განწირულნი

• ​არგუმენტი: ღმერთს სურს ყველას გადარჩენა, თუმცა ზოგი დაღუპვისთვისაა.
• ​გაბათილება: ღვთის სურვილია (1 ტიმ. 2:4) ყველა გადარჩეს, მაგრამ ის პატივს სცემს ადამიანის თავისუფალ ნებას. ის, ვინც ჯიუტად უარყოფს ჭეშმარიტებას, საკუთარი არჩევანით იწირავს თავს განადგურებისთვის.

​3. წმინდა წერილის კანონი 2 ტიმოთეში

• ​არგუმენტი: ტიმოთეში წერია „ყოველი დამწერილი შთაგონებულია“, მაგრამ წიგნები არ არის ჩამოთვლილი.
• ​გაბათილება: პავლეს დროს „წმინდა წერილში“ (Graphe) იგულისხმებოდა იუდეველთა მიერ უკვე აღიარებული ძველი აღთქმის კანონი (ტანახი), რომელსაც ტიმოთე ბავშვობიდან იცნობდა (2 ტიმ. 3:15), აგრეთვე მოციქულთა ახალი ჩანაწერები (მაგ. 2 პეტრე 3:16 პავლეს წერილებს უკვე წმინდა წერილად თვლის).

​4. მართლება: პავლე (რწმენით) vs იაკობი (საქმეებით)

• ​არგუმენტი: პავლე ამბობს რწმენით მართლდებითო, იაკობი — საქმეებითო.
• ​გაბათილება: პავლე ებრძვის ლეგალიზმს (ფიქრს, რომ კანონის საქმეებით ხსნას მოიპოვებ ღვთის წინაშე). იაკობი ებრძვის ანტინომიზმს/ცარიელ აღმსარებლობას (ფიქრს, რომ მხოლოდ ინტელექტუალური დათანხმება საკმარისია). პავლე საუბრობს ხსნის წყაროზე, იაკობი — რწმენის ჭეშმარიტების დამტკიცებაზე.

​5. ცდუნება: იაკობი vs აბრაამის გამოცდა

• ​არგუმენტი: იაკობი ამბობს ღმერთი არავის ცდისო, დაბადებაში კი აბრაამი გამოსცადა.
• ​გაბათილება: ბერძნულში სიტყვა peirazo ნიშნავს როგორც „გამოცდას“ (სულიერი ზრდისთვის), ისე „ცდუნებას“ (ცოდვაში ჩასაგდებად). ღმერთი გამოსცდის ადამიანის ერთგულებას (როგორც აბრაამთან), მაგრამ არასოდეს აცდუნებს ადამიანს ბოროტებით, რათა ის ცოდვაში ჩააგდოს (იაკობი 1:13).

​gwt8: 1 პეტრე - გამოცხადება

​1. სიყვარული ფარავს ცოდვებს vs გამოცხადების სასჯელი

• ​არგუმენტი: 1 პეტრე ამბობს სიყვარული ფარავს ცოდვებსო, გამოცხადება კი სასჯელზე ამახვილებს ყურადღებას.
• ​გაბათილება: სიყვარული ფარავს ცოდვებს ადამიანურ ურთიერთობებსა და მიტევებაში, აგრეთვე ღვთის მოწყალებაში მათ მიმართ, ვინც ინანიებს. გამოცხადება კი ეხება მათ, ვინც საბოლოოდ თქვა უარი ღვთის სიყვარულსა და მიტევებაზე.

​2. ღმერთი სიყვარულია vs ჭირები გამოცხადებაში

• ​არგუმენტი: 1 იოანე ამბობს ღმერთი სიყვარულიაო, გამოცხადება კი ჭირითა და ტანჯვითაა სავსე.
• ​გაბათილება: ღვთის სიყვარული მოითხოვს ბოროტების განადგურებას. სიყვარული, რომელიც არ სჯის მოძალადეს, მკვლელსა და ტირანს, არ არის ჭეშმარიტი სიყვარული მსხვერპლთა მიმართ. გამოცხადების ჭირები არის ღვთის პასუხი ბოროტებაზე, რათა სამყარო საბოლოოდ გაწმინდოს.

​3. სრულყოფილი სიყვარული აქრობს შიშს vs განკითხვის შიში

• ​არგუმენტი: 1 იოანე ამბობს სიყვარული შიშს აქრობსო, გამოცხადება კი მოუწოდებს შიშისკენ.
• ​გაბათილება: სრულყოფილი სიყვარული შიშს აქრობს ღვთის შვილებისთვის (რომლებსაც აქვთ ურთიერთობა ღმერთთან). ღვთის შიში გამოცხადებაში არის კრძალვა, პატივისცემა და გაფრთხილება უბოროტესი ერებისთვის, რათა მიატოვონ ცოდვა.

​4. იესო მალე მოვა

• ​არგუმენტი: გამოცხადება ამბობს „მალე მოვალ“, თუმცა 2000 წელი გავიდა.
• ​გაბათილება: 2 პეტრე 3:8 განმარტავს: „უფლისათვის ერთი დღე არის როგორც ათასი წელი, ხოლო ათასი წელი - როგორც ერთი დღე“. „მალე“ (ბერძნ. tachu) ასევე ნიშნავს „უეცრად/მოულოდნელად“, როდესაც მოვლენები დაიწყება.

​5. წიგნზე რამის დამატების აკრძალვა

• ​არგუმენტი: გამოცხადება ამბობს არაფერი დაემატოსო, მაგრამ ხალხი ამას მთელ ბიბლიაზე იყენებს.
• ​გაბათილება: ტექნიკურად, გამოცხადების 22:18-19 გაფრთხილება ეხება უშუალოდ „ამ წინასწარმეტყველების წიგნს“ (გამოცხადებას). თუმცა, რადგან გამოცხადება ქრონოლოგიურად ბიბლიური კანონის ბოლო წიგნი გახდა, ეს პრინციპი ბუნებრივად განზოგადდა მთელ წმინდა წერილზე, რადგან ღვთის გამოცხადება ქრისტეში სრულყოფილია.

იონა სამი დღე ვეშაპის მუცელში

თუ დაუშვებ ღვთის არსებობას, პარალელურად იმასაც აღიარებ, რომ ღმერთს ყველაფერი შეუძლია და  შესაბამისად მისთვის არც ის იქნებოდა რთული, რომ ჟანგბადი მიეწოდებინა ვეშაპის მუცელში 3 დღე იონასთვის. 

ჩვეულებრივ, ღვთის ჩარევის გარეშეც ხდება მრავალი საოცარი რამ. მაგალითად, როგორც ამბობენ, 1758 წელსხმელთაშუა ზღვაში ერთი მეზღვაური გემიდან გადმოვარდა დ აზვიგენმა გადაყლაპა. ზვიგენს ზარბაზანი ესროლეს. ჭურვი მიზანს მოხვდა და ზვიგენმა მეზღვაური პირიდან ამოაგდო. ოდნავ დაშავებული მეზღვაური უსაფრთხოდ აიყვანეს გემზე. თუ ეს ამბავი მართლაც მოხდა, მას შეიძლება საოცარი შემთხვევა ვუწოდოთ და არა სასწაული. განა ღმერთს არ შეეძლო, უფრო დიდი საოცრება მოეხდინა?! თანაც, ადამიანმა თავად გამოიგონა ჟანგბადის ბალონი, რომლის გამოყენებითაც წყალქვეშ ხანგრძლივი დროის მანძილზე სუნთქვა შეუძლია. განა ღმერთი ვერ გამოიყენებდა თავის განუსაზღვრელ ძალასა და სიბრძნეს, რომ იონა ს სამი დღის მანძილზე ჟანგბადი ჰქონოდა?!

ნეემიას 8:10-ლევიანების 3:27-„ნეემიასა“ და „ლევიანებში“ სხვადასხვა ებრაული სიტყვაა გამოყენებული. ებრაულ სიტყვაში „ქელევ“, რომელიც ლევიანების 3:17-ში ქონად არის ნათარგმნი, იგულისხმება ცხოველის ან ადამიანის ქონი (ლევ. 3:3; მსაჯ. 3:22). მე-17 მუხლის კონტექსტიდან ჩანს, რომ ისრაელებს ეკრძალებოდათ შესაწირავი ცხოველის ნაწლავებსა და თირკმელებზე, აგრეთვე ფერდებზე გადაკრული ქონის ჭამა, რადგან „მთელი ქონი იეჰოვასია“ (ლევ. 3:14—16). აქედან გამომდინარე, იეჰოვასთვის შესაწირავი ცხოველის ქონი არ იჭმებოდა.

ნეემიას 8:10-ში „მსუყე კერძებად“ ნათარგმნია ებრაული სიტყვა „მაშმანიმ“. ეს სიტყვა ებრაულ წერილებში მხოლოდ ამ მუხლში გვხვდება. ის მომდინარეობს ზმნიდან „შამენ“, რაც ნიშნავს „სიმსუქნეს, გასუქებას“. ამ ზმნიდან მომდინარე სიტყვათა ძირითადი მნიშვნელობა, როგორც ჩანს, კეთილდღეობასა და სიუხვეს უკავშირდება (შეადარეთ ესაიას 25:6). ამ ზმნიდან ნაწარმოები ყველაზე გავრცელებული სიტყვა „შემენ“ ხშირად „ზეთად“ ითარგმნება, მაგალითად ისეთ კომბინაციებში როგორიცაა „ზეთისხილის ზეთი“ (კან. 8:8; ლევ. 24:2). როგორც ჩანს, ნეემიას 8:10-ში მოხსენიებულ სიტყვა „მაშმანიმში“ იგულისხმება დიდი რაოდენობით ზეთზე დამზადებული საკვები, რომელშიც შეიძლება ხორციც შედიოდა მცირეოდენი ქონით და არა ქონის სქელი ფენით.

ხოლო იაკობმა შვა იოსები, ქმარი მარიამისა, ვისგანაც იშვა იესო, რომელსაც ჰქვია ქრისტე. მათე 1:16  ხოლო იესო ამ დროისათვის იყო ოცდაათი წლისა, და იყო, როგორც ეგონათ, ძე იოსებისა, ელისა. ლუკა 3:23 (ლუკა მოციქულის მიერ შედგენილ გენეალოგიაში იოსების მამას ელი ჰქვია და არა იაკობი)

გამოსავალი: ეს მოსალოდნელია, რადგან ისინი ორი განსხვავებული წინაპრების ხაზია, ერთი მისი კანონიერი მამის, იოსების მეშვეობით, ხოლო მეორე მისი ნამდვილი დედის, მარიამის მეშვეობით. მათე იძლევა ოფიციალურ ხაზს, რადგან ის მიმართავს იესოს გენეალოგიას ებრაელთა შეშფოთებაზე ებრაელი მესიის რწმუნებათა სიგელების შესახებ, რომელიც მოითხოვდა, რომ მესია აბრაამის შთამომავლობიდან და დავითის შთამომავლიდან მომდინარეობდეს (შდრ . მათე 1:1 ). ლუკა, უფრო ფართო ბერძენი აუდიტორიის გათვალისწინებით, მიმართავს მათ ინტერესს იესოს, როგორც სრულყოფილი ადამიანის მიმართ (რაც ბერძნული აზროვნების ძიება იყო). ამგვარად, ის იკვლევს იესოს პირველ ადამიანთან, ადამამდე ( ლუკა 3:38 ).

ის, რომ მათე გვაძლევს იესოს მამისეულ გენეალოგიას, ხოლო ლუკას დედათა გენეალოგიას, კიდევ რამდენიმე ფაქტი ამყარებს. უპირველეს ყოვლისა, მიუხედავად იმისა, რომ ორივე სტრიქონი ასახავს ქრისტეს დავითს, თითოეული მათგანი დავითის სხვადასხვა ძის მეშვეობითაა. მათე იოსების (მისი კანონიერი მამის ) მეშვეობით იესოს კვალს უსვამს დავითის ძეს, სოლომონ მეფეს, რომლის მეშვეობითაც ქრისტემ კანონიერად დაიმკვიდრა დავითის ტახტი (შდრ. 2სმ. 7:12 და შემდეგ ). მეორეს მხრივ, ლუკას მიზანია ქრისტეს, როგორც რეალურ ადამიანად ჩვენება. ასე რომ, ის ქრისტეს კვალს უსვამს დავითის ვაჟს, ნათანს, მისი ნამდვილი დედის, მარიამის მეშვეობით, რომლის მეშვეობითაც მას შეუძლია სამართლიანად თქვას, რომ არის სრული ადამიანი, კაცობრიობის გამომსყიდველი.

გარდა ამისა, ლუკა არ ამბობს, რომ იესოს გენეალოგიას იოსების მეშვეობით გადმოსცემს. პირიქით, ის აღნიშნავს, რომ იესო იყო „როგორც ითვლებოდა“ ( ლუკა 3:23 ) იოსების ვაჟი, ხოლო ის სინამდვილეში იყო მარიამის ვაჟი. ასევე, ის, რომ ლუკა მარიამის გენეალოგიას ჩაწერდა, ემთხვევა მის, როგორც ექიმის ინტერესს დედებისა და დაბადების მიმართ და ქალებზე აქცენტს თავის სახარებაში, რომელსაც ეწოდა „ქალების სახარება“.

დაბოლოს, ის ფაქტი, რომ ორ გენეალოგიას აქვს გარკვეული საერთო სახელები (როგორიცაა შეალტიელი და ზერუბაბელი, მათ. 1:12 ; შდრ. ლუკა 3:27 ) არ ამტკიცებს, რომ ისინი ერთი და იგივე გენეალოგიაა ორი მიზეზის გამო. ერთი, ეს არ არის იშვიათი სახელები. გარდა ამისა, იმავე გენეალოგიაშიც კი (ლუკას) იმეორებს სახელები იოსები და იუდა ( 3:26 , 30 ).

ვინ გადასცა კაპერნაუმში იესოს ცენტურიონის თხოვნა? მათეს 8:5, 6-ში ვკითხულობთ, რომ ცენტურიონი (ასისთავი) თვითონ მივიდა იესოსთან, ლუკას 7:3-ში კი წერია, რომ ცენტურიონმა მას იუდეველთა უხუცესები გაუგზავნა. ეს, ერთი შეხედვით, უზუსტობა შეიძლება იმით აიხსნას, რომ მართალია, თხოვნა ასისთავს ეკუთვნოდა, მაგრამ მან ის იესოს უხუცესების პირით შეუთვალა.

მათ 11:13,14-იოან1:21.    ღმერთმა იწინასწარმეტყველა: „გიგზავნით ელია წინასწარმეტყველს“. იესომ თქვა, რომ ეს სიტყვები იოანე ნათლისმცემელზე შესრულდა (მალაქია 4:5, 6; მათე 11:13, 14). თუმცა ეს იმას არ ნიშნავს, რომ ელიამ რეინკარნაცია განიცადა და იოანე ნათლისმცემლის სახით მოვიდა. იოანე ნათლისმცემელმა თავად აღნიშნა, რომ ის არ იყო ელია (იოანე 1:21). როგორც ბიბლიიდან ვიგებთ, იოანე ნათლისმცემელი ისეთივე დავალებას ასრულებდა, როგორსაც ელია — ადამიანებს ღვთის ცნობას უცხადებდა, რათა მოენანიებინათ (1 მეფეები 18:36, 37; მათე 3:1). გარდა ამისა, იოანემ თავისი ცხოვრებით აჩვენა, რომ ის ელიასავით ძლიერი და მტკიცე იყო (ლუკა 1:13—17).

(მთ12:40)-(მრ10:34)  ორი ღამე იყო თუ სამი ღამე იესო საფლავში თავისი აღდგომის წინ? იესომ ჯერ კიდევ სიკვდილის წინ თქვა, “ვინაიდან, როგორც იონა იყო დიდი თევზის მუცელში სამ დღესა და სამ ღამეს, ასევე კაცის ძე იქნება სამ დღეს ა და სამ ღამეს მიწის გულში” (მათე 12:40). მარკოზი აღნიშნავს სხვა სიტყვებს, რომელიც იესომ წარმოთქვა, წარმართებს გადასცემენ; შეურაცყოფენმას, გაშოლტავენ, შეაფურთხებენ და მოკლავენ, მესამე დღეს კი აღდგება.” (მარკ. 10:33,34) იესო მოკლეს პარასკევს, ხოლო აღდგომა მოხდა კვირას. მაშ როგორღა შეეძლო მას სამი დღე და სამი ღამე ყოფილიყო საფლავში?

 იმ დროში ეს იყო ებრაული გამოთქმა, რომ დღის ან ღამის რომელიმე ნაწილი ჩაეთვალათ, როგორც მთლიანი დღე ან და ღამე. ასე, რომ პარასკევი, შაბათი და კვირა ჩაითვლებოდა სამ დღედ და სამ ღამედ იესოს დროის კულტურაში. ჩვენც ანალოგიურად ვლაპარაკობთ დღეს – მაგალითად თუ პიროვნება იტყვის, “მე მთელი დღე საყიდლებზე დავდიოდიო” ჩვენ ცხადია მივხვდებით, რომ ის არ გულისხმობდა მთელ დღეს ანუ 24 საათს.  ლინკი

(მათ17:19,20) (მარ9:29) თუ მარკოზის ცნობას გულდასმით წავიკითხავთ, ვნახავთ, რომ სულაც არ ეწინააღმდეგება მათეს ჩანაწერს. მარკოზის 9:19 გვიჩვენებს, რომ იესო გულდაწყვეტილი იყო იმ მოდგმის ურწმუნოებით. 23-ე მუხლში ვკითხულობთ, რომ მან უთხრა ბიჭის მამას: „მორწმუნისათვის ყველაფერი შესაძლებელია“. ასე რომ, მარკოზიც რწმენის აუცილებლობაზე ამახვილებს ყურადღებას და 29-ე მუხლში დამატებით ცნობას გვაწვდის. ის დამატებით ინფორმაციას იძლევა იმაზე, რაც იესომ თქვა ლოცვის შესახებ, რასაც არც მათე და არც ლუკა არ იხსენიებს.

ამიტომ რა დასკვნის გამოტანა შეიძლება აქედან? სხვა შემთხვევებში 12-მა მოციქულმაც და 70-მა მოწაფემაც განდევნეს ბოროტი სულები (მარკოზი 3:15; 6:13; ლუკა 10:17). მაგრამ ამ შემთხვევაში მოწაფეებმა ვერ განდევნეს დემონი. რატომ? თუ სხვადასხვა ცნობაში მოხსენიებულ წვრილმანებს გავაერთიანებთ, დავასკვნით, რომ ამ შემთხვევაში ისინი არ იყვნენ საამისოდ მზად. შესაძლოა, ამის ერთ-ერთი მიზეზი იყო ის, თუ როგორი დემონით იყო შეპყრობილი ბიჭი, რადგან, როგორც ჩანს, დემონებს სხვადასხვაგვარი თვისებები, ინტერესები და შესაძლებლობებიც კი აქვთ. ამ დემონის განდევნისთვის კი საჭირო იყო განსაკუთრებულად ძლიერი რწმენა და ღვთისგან დახმარებისთვის მგზნებარე ლოცვა. რა თქმა უნდა, იესოს ჰქონდა ასეთი რწმენა. მას აგრეთვე ეხმარებოდა ლოცვების მომსმენი, ზეციერი მამა (ფსალმუნი 64:3). ასე რომ, მას არა მარტო შეეძლო ტანჯული ბიჭის განკურნება დემონის განდევნით, არამედ განკურნა კიდეც ის.

მათე 19:26 ღმერთისთვის ყველაფერი შესაძლებელია. მსაჯულების 1:19

 უფალი იყო იუდასთან და მან მთიანეთი დაიმკვიდრა, ბარელები კი ვერ აჰყარა, რადგან მათ რკინის ეტლები ჰქონდათ. რაც ეკუთვნოდა იუდას ტომს ის მიიgო ის მოწა კი ქალებ იეფუნის ძეს გაუნაწილდა მსაჯ 

 (მათ20:20,21)-(მრ10:35-37)- იაკობსა და იოანეს საუკეთესო ადგილების ხელში ჩაგდების ეგოისტური სურვილი ამოძრავებდათ  დიდი ხანია   ეს ორი ატარებ ს პატივმოყვარულ აზრს, რომ ქრისტეს სამეფოში გამოჩენილი მდგომარეობა დაიკავონ და თავიანთ სურვილს დედას უმხელენ. შვილების სასარგებლოდ, ის მიდის იესოსთან, თ და კეთილგანწყობილებას სთხოვს.

— რაგინდა? — ეკითხება იესო.

— რომ ეს ჩემი ორი ძე დაჯდეს ერთი შენს მარჯვნივ და მეორე შენს მარცხნივ შენს სასუფეველში, — პასუხობს ის.

მათეს, მარკოზისა და ლუკას სახარებებიდან ვიგებთ, რომ იესომ ერთ-ერთი სასწაული იერიხონის მახლობლად მოახდინა (მათე 20:29—34; მარკოზი 10:46—52; ლუკა 18:35—43). მათემ და მარკოზმა დაწერეს, რომ იესომ ეს სასწაული მოახდინა მაშინ, როცა ის იერიხონიდან „გამოდიოდა“. მაგრამ, ლუკა ამბობს, რომ ეს მაშინ მოხდა, როცა იესო იერიხონს „უახლოვდებოდა“.

იესოს დროს, ერთ ქალაქს ერქვა იერიხონი თუ ორს? ერთ-ერთ წიგნში ნათქვამია: „ახალი აღთქმის დაწერის პერიოდისთვის იერიხონი ძველი ქალაქის სამხრეთით 1,6 კილომეტრის მოშორებით იყო აღდგენილი. იქ ჰეროდე დიდმა ზამთრის სასახლე ააგო“ („Bible Then & Now“). ამ აზრს მხარს უჭერს წიგნი „არქეოლოგია და ბიბლიური ისტორია“, რომელშიც ნათქვამია: „იესოს დროს ორი იერიხონი იყო . . . ძველი ებრაული ქალაქი 1,6 კილომეტრით იყო დაშორებული რომაული ქალაქისგან“.

ამგვარად, იესომ შესაძლოა სასწაული მაშინ მოახდინა, როცა ებრაული ქალაქიდან გადიოდა და რომაულ ქალაქს უახლოვდებოდა ან პირიქით. აშკარაა, რომ იმის ცოდნა, თუ რა ვითარება იყო მაშინ, როცა ბიბლიის ესა თუ ის მონაკვეთი დაიწერა, გვეხმარება ერთი შეხედვით საწინააღმდეგო აზრების ახსნაში.

 (მათე 21: 12–19) (შდრ. მარ. 11: 12–14 , 20–24 ) - როდის იყო დაწყევლილი ლეღვის იესო იესოს მიერ, ტაძრის განწმენდის დაწყებამდე ან მის შემდეგ?

პასუხი   იესომ სინამდვილეში დაწყევლა ლეღვის ხე ტაძრისკენ მიმავალ გზაზე, როგორც თქვა მარკოზმა, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ მათეს შეცდომა ცდება. ქრისტემ ტაძარში ორი მოგზაურობა გააკეთა, ხოლო მან მეორე მოგზაურობის დროს ლანძღა ლეღვის ხე.

მარკოზის 11:11 -ში ნათქვამია, რომ ქრისტე ტაძარში შევიდა მისი ტრიუმფალური შესვლის დღეს. როდესაც ქრისტე შემოდის ტაძარში, მარკოზი არ ახსენებს ქრისტეს რაიმე სახის განცხადების გაკეთებას. მე -12 მუხლში ნათქვამია: „ახლა მეორე დღეს“, რომელიც გულისხმობს მეორე დღეს ტაძრისკენ მიმავალ გზაზე ლეღვის ხეზე მოგზაურობას. ამ დღეს ქრისტემ გაათავისუფლა ისინი, ვინც ტაძარში ყიდულობენ და ყიდიან. ამასთან, მეთიუ მიმართავს ქრისტეს ორ მოგზაურობას ტაძარში, თითქოს ერთი მოვლენა იყო. ეს ქმნის შთაბეჭდილებას, რომ ქრისტეს პირველივე დღეს ტაძარში შესვლისას მან მყიდველები და გამყიდველებიც გამოაძევა. თუმცა, მარკოზის მოთხრობაში უფრო მეტი დეტალია მოვლენები, რაც ცხადყოფს, რომ სინამდვილეში ტაძარში ორი მოგზაურობა იყო. ამის გათვალისწინებით, ჩვენ არ გვაქვს საფუძველი იმის დასაჯერებლად, რომ ანგარიშებში შეუსაბამობაა.

მათეს 23:35 -ში იესომ თქვა, რომ ზაქარია იყო ბარაკიას ძე. მაგრამ 2 მატიანეში 24: 20-22 ნათქვამია, რომ ზაქარია იყო იეჰოიდას ვაჟი. ბოლოს და ბოლოს, ვინ იყო ნამდვილად ზაქარიას მამა?

პასუხი: გამოითქვა მოსაზრება, რომ მკვლელობაში მყოფი ზაქარიას მამა იეჰოადაა, შესაძლოა, მასაც მოუწოდა ორი სახელი, როგორც ეს სხვა ბიბლიური პერსონაჟების შემთხვევაშია. (შეადარეთ მთ. 9: 9 და ბ. 2:14; მთ. 10: 2, 3). ზოგადად გასაგებია, რომ იესო აქ მოხსენიებული იყო ზაქარია, "იეჰოიდას მღვდლის ძე". - 2 მფ. 24: 20-22.

(მათ 26:48,49) -(ინ18:4-8) – რადგან  მორიგებული იყვნენ ვისაც იუდა აკოცებდა ის შეეპყროთ სანამ იუდამ არ ეამბორა მანამ იესოს შეკითხვაზე და პასუხზე არ უმოქმედიათ. წერია კიდეც იუდა იქვე იყოო შემდეგ მივიდა ეამბორა და სრულად რომ დარწმუნდნენ  რომ ის იყო ვისაც ეძებდნენ შეიპყრეს

(მათ27:34)- (მრ15:230) იესოს აწვდიან ნაღველნარევ, სმირნით შეზავებულ ღვინოს( მათ27:34-მრ15:23   ეს ალბათ, იერუსალიმელმა ქალებმა დაამზადეს და რომაელები უარს არ ამბობენ ამ ტკივილგამაყუჩებელი საშუალების მიცემაზე მათთვის, რომლებიც ძელზე უნდა გააკრან. მაგრამ, როცა იესო გემოს უსინჯავს მას, უარს აცხადებს მის დალევაზე. რატომ? როგორც ჩანს, მას სურს, რომ სრულად შეინარჩუნოს თავისი ფიზიკური და გონებრივი შესაძლებლობები მისი რწმენის ამ უმთავრესი გამოცდის დროს.

 (მათ28:2)-(ლუკ24:4)(მრ16:5 )(ინ20:2) როცა ქალები ხედავენ, რომ სამარხი ცარიელია, მარიამ მაგდალელი ამ ამბის სათქმელად პეტრესა დაიოანესთან გარბის. მაგრამ სხვა ქალები, როგორც ჩანს, სამარხთან რჩებიან. მალე ანგელოზი ც ხადდება და 

შიგნით იწვევს მათ. აქ ქალები ხედავენ კიდევ სხვა ანგელოზს და ერთ-ერთი ანგელოზი ეუბნება: „ნუგ ეშინიათ, ვიცი, რომ  იესოს ეძებთ. აქ არ არის, ვინაიდან აღდგა, როგორც თქვა. მოდით, ნახეთ ადგილი, სადაც იწვა. დაუყოვნებლივ წადით დაუ თხარით მის მოწაფეებს, რომ იგი აღდგა მკვდრეთით“. ამიტომ ეს ქალებიც შიშითა და დიდი სიხარულით არიან შეპყრობილი და გარბიან.

არის თუ არა მარკოზი მეორე სახარების ავტორი?

მარკოზის სახარების ავტორობის საკითხზე თანამედროვე მეცნიერებაში ნამდვილად არსებობს დისკუსია. ამიტომ არასწორი იქნება იმის თქმა, რომ ავტორობის საკითხი თანამედროვე მეცნიერებაში აბსოლუტურად დახურულია.

მაგრამ ასევე არასწორია საპირისპირო დასკვნა — თითქოს თანამედროვე მეცნიერებამ დაამტკიცა, რომ მარკოზს ეს სახარება არ დაუწერია.

მარკოზის ავტორობის წინააღმდეგ ძირითადად ოთხ არგუმენტს იყენებენ. მოდი, თითოეული ცალ-ცალკე შევამოწმოთ.

1. „ტექსტში მარკოზის სახელი არ წერია“

ეს არგუმენტი ნაწილობრივ სწორია.

სახარების ტექსტში ავტორი საკუთარ სახელს მართლაც არ ასახელებს. ამ გაგებით მარკოზის სახარება ფორმალურად ანონიმურია. თანამედროვე მკვლევრებიც ამას პირდაპირ აღნიშნავენ.

მაგრამ აქედან მხოლოდ ის გამომდინარეობს, რომ:

„ავტორმა საკუთარ სახელს ტექსტში არ მიუთითა.“

აქედან კი არ გამომდინარეობს:

„ამიტომ ავტორი მარკოზი არ არის.“

ეს ორი სხვადასხვა მტკიცებაა.

ძველი ტექსტის ანონიმურობა ავტორობის უარყოფის მტკიცებულება მხოლოდ მაშინ იქნებოდა, თუ არსებობდა სხვა ძლიერი ისტორიული მონაცემი, რომელიც კონკრეტულად სხვა ავტორზე მიუთითებდა.

ამ შემთხვევაში კი გვაქვს ადრეული ტრადიცია, რომელიც ტექსტს მარკოზს უკავშირებს.

2. „Kata Markon“ II საუკუნეში მოგვიანებით დაამატეს

ეს საკითხიც უფრო ფრთხილად უნდა ჩამოყალიბდეს.

სახარების ავტორის სახელი თავად თხრობის ნაწილში ნამდვილად არ არის. მაგრამ ძალიან ადრეული ეკლესიური ტრადიცია ამ ტექსტს მარკოზს უკავშირებს.

ყველაზე მნიშვნელოვანი მოწმობაა პაპიასის ცნობები, რომლებიც ევსები კესარიელმა შემოგვინახა. პაპიასი წერს, რომ მარკოზი პეტრეს „თარჯიმანი/განმმარტებელი“ იყო და პეტრეს მიერ გადმოცემული მასალა ჩაიწერა.

პაპიასის ტექსტი დაახლოებით II საუკუნის დასაწყისს მიეკუთვნება, ანუ სახარების სავარაუდო დაწერიდან ძალიან დიდი დრო არ არის გასული.

რა თქმა უნდა, პაპიასის ცნობას ისტორიული კრიტიკით უნდა მივუდგეთ. მაგრამ იმის თქმა, რომ:

„ეკლესიამ II საუკუნეში უბრალოდ შემთხვევით მიაწერა ანონიმურ ტექსტს მარკოზის სახელი“

უკვე დამატებითი ჰიპოთეზაა და არა დადასტურებული ფაქტი.

უფრო მეტიც, პაპიასის გადმოცემაში მარკოზი პეტრესთან დაკავშირებული კონკრეტული პირია, ხოლო მარკოზი იმ პერიოდის საკმაოდ გავრცელებული სახელია. ამიტომ აუცილებელია განვიხილოთ, ნამდვილად იმავე მარკოზზეა თუ არა საუბარი. ეს რეალური ისტორიული კითხვაა — მაგრამ პასუხი ავტომატურად „არა“ არ არის.

3. მარკოზის 7:31 — თითქოს ავტორმა პალესტინის გეოგრაფია არ იცოდა

ეს არგუმენტი განსაკუთრებით ხშირად მეორდება.

მარკოზის 7:31-ში იესო ტვიროსის ტერიტორიიდან სიდონის გავლით მიდის გალილეის ზღვისკენ, დეკაპოლისის მხარეში.

კრიტიკოსები ამბობენ:

„სიდონი ტვიროსის ჩრდილოეთითაა. მაშ, რატომ წავიდოდა ადამიანი ტვიროსიდან ჯერ ჩრდილოეთით და შემდეგ სამხრეთ-აღმოსავლეთით?“

ეს ნამდვილად უჩვეულო მარშრუტია, მაგრამ უჩვეულო მარშრუტი გეოგრაფიულ შეცდომას არ უდრის.

უფრო მეტიც, ამ კონკრეტულ საკითხზე არსებობს სამეცნიერო ნაშრომიც, რომლის ავტორი სწორედ საპირისპირო დასკვნამდე მიდის: მარკოზის 7:31-ის სწორად გაგების შემთხვევაში ტექსტი შეიძლება მიუთითებდეს, რომ ავტორს პირველი საუკუნის პალესტინის გზებისა და რეგიონული საზღვრების კარგი ცოდნა ჰქონდა.

სხვა მკვლევრებიც მიუთითებენ, რომ მარშრუტის გაგება შესაძლებელია როგორც შემოვლითი მოგზაურობა სიდონის გავლით დეკაპოლისისკენ და შემდეგ გალილეის ზღვისკენ.

ამრიგად, აქ შეიძლება არსებობდეს ინტერპრეტაციული სირთულე, მაგრამ ვერ ვიტყვით:

„მარკოზმა გეოგრაფიული შეცდომა დაუშვა და ამიტომ ის იერუსალიმელი მარკოზი ვერ იქნებოდა.“

ეს დასკვნა ზედმეტად ძლიერია.

4. მარკოზის 10:12 — „ქალი გაეყრება თავის ქმარს“

ეს არგუმენტიც უფრო რთულია, ვიდრე ხშირად არის წარმოდგენილი.

მართალია, პირველი საუკუნის იუდეურ სამართალში მამაკაცისა და ქალის განქორწინების უფლებები თანაბარი არ იყო. ქალის მიერ ქმრისთვის განქორწინების ფორმალური ინიციირება ჩვეულებრივ ებრაულ სამართლებრივ პრაქტიკას არ წარმოადგენდა იმავე ფორმით, როგორც რომაულ სამყაროში.

მაგრამ აქედან არ გამომდინარეობს, რომ ებრაელ ქალს საერთოდ არ შეეძლო განქორწინების მოთხოვნა ან ქმრისგან დაშორების ინიციირება.

გარდა ამისა, მარკოზის 10:12-ში იესო აუცილებლად არ ადგენს სამართლებრივ წესს. ის ქორწინების მორალურ პრინციპზე საუბრობს და მამაკაცისა და ქალის შემთხვევებს ერთმანეთის პარალელურად განიხილავს.

ზოგი მკვლევარი მართლაც ფიქრობს, რომ ეს ფორმულირება შეიძლება მარკოზის ბერძნულ-რომაული აუდიტორიის მდგომარეობას ასახავდეს. ასეთი მოსაზრება აკადემიურ ლიტერატურაში ნამდვილად არსებობს. მაგრამ ეს არის განმარტება, და არა იმის მტკიცებულება, რომ მარკოზმა ებრაული სამართალი არ იცოდა ან თავად არ იყო ებრაული გარემოდან.

5. „მარკოზი უბრალო კოინე ბერძნულით წერდა“

ეს საერთოდ არ წარმოადგენს სერიოზულ არგუმენტს ავტორობის წინააღმდეგ.

კოინე ბერძნული პირველი საუკუნის ხმელთაშუაზღვისპირეთში ფართოდ გამოყენებული ენა იყო. ის, რომ ავტორი მაღალფარდოვან კლასიკურ ბერძნულს არ იყენებს, ვერ დაამტკიცებს, რომ ის ებრაელი მარკოზი არ იყო.

პირიქით, თუ მარკოზი ქრისტიანულ საზოგადოებაში მოღვაწეობდა და ბერძნულენოვან აუდიტორიას მიმართავდა, კოინე ბერძნული სრულიად ბუნებრივი არჩევანი იქნებოდა.

6. „ეს ზეპირი ტრადიციების ფრაგმენტული კრებულია და არა თვითმხილველის დღიური“

ესეც არ ამტკიცებს, რომ მარკოზი ავტორი ვერ იქნებოდა.

თუ პაპიასის ცნობას მივიღებთ, მარკოზი თავად არ აცხადებდა, რომ იესოს მთელი მსახურების თვითმხილველი იყო. პირიქით, პაპიასი მას პეტრესთან აკავშირებს და ამბობს, რომ მარკოზი პეტრეს მიერ გადმოცემულ მასალას წერდა.

ამიტომ ფრაზა:

„ეს თვითმხილველის ქრონოლოგიური დღიური არ არის“

არ ეწინააღმდეგება ტრადიციას, რომლის მიხედვითაც მარკოზი პეტრეს მოწმობას წერილობით აფიქსირებდა.

მთავარი განსხვავება

აქ აუცილებელია ორი საკითხის ერთმანეთისგან გარჩევა:

A. შეგვიძლია თუ არა 100%-ით დავამტკიცოთ, რომ ავტორი იოანე მარკოზია?

არა. ძველი ტექსტების ავტორობის საკითხებში ასეთი აბსოლუტური მტკიცება ხშირად შეუძლებელია.

B. არსებობს თუ არა სერიოზული ისტორიული საფუძველი მარკოზთან დაკავშირებული ადრეული ტრადიციისთვის?

დიახ. გვაქვს ადრეული ტრადიცია, განსაკუთრებით პაპიასის მოწმობა, რომელიც მარკოზს პეტრესთან აკავშირებს. მისი სანდოობა შეიძლება განიხილებოდეს და კრიტიკულად შეფასდეს, მაგრამ მისი უბრალოდ „მოგონილ მოგვიანებით შექმნილ ლეგენდად“ გამოცხადება დამტკიცებული ფაქტი არ არის.

საბოლოო შეფასება

მარკოზის ავტორობის წინააღმდეგ მოყვანილი ოთხი არგუმენტიდან:

• ტექსტის ფორმალური ანონიმურობა — მართებული დაკვირვებაა;
• გვიანდელი სათაურის საკითხი — რეალური საკითხია, მაგრამ ავტორობის უარყოფას ავტომატურად არ ამტკიცებს;
• 7:31-ის გეოგრაფია — წინააღმდეგობა აუცილებლობით არ არის და არსებობს კვლევებიც, რომლებიც ამ ტექსტში სწორედ კარგი გეოგრაფიული ცოდნის ნიშნებს ხედავენ;
• 10:12-ის განქორწინება — ასახავს რთულ სამართლებრივ გარემოს, მაგრამ „ებრაელი ავტორი ამას ვერ დაწერდა“ ზედმეტად ძლიერი დასკვნაა;
• კოინე ბერძნული და ზეპირი მასალის გამოყენება — ავტორობის წინააღმდეგ მტკიცებულება არ არის.

ამიტომ ყველაზე ობიექტური დასკვნა ასეთია:

მარკოზის სახარება ფორმალურად ანონიმურია, ამიტომ მისი ავტორობა აბსოლუტური პირდაპირი ტექსტობრივი მტკიცებულებით არ დასტურდება. მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ მარკოზის ავტორობა უარყოფილია. ადრეული საეკლესიო ტრადიცია მას მარკოზს, პეტრესთან დაკავშირებულ პიროვნებას, უკავშირებს, ხოლო გეოგრაფიისა და ებრაული წესების სავარაუდო „შეცდომები“ საკმარისი მტკიცებულება არ არის ამ ტრადიციის გასაბათილებლად. შესაბამისად, „ტექსტში მარკოზის სახელი არ წერია, ამიტომ მარკოზი ავტორი არ არის“ — არგუმენტზე მეტი დასკვნაა, ვიდრე მტკიცებულება იძლევა.

მარკოზი 1:9  მეორე დღეს გალილეას წასვლა მოისურვა იესომ; ნახა ფილიპე და უთხრა, გამომყევიო. იოანე 1:43 მესამე დღეს ქორწილი იყო გალილეას კანაში, და იყო იქ იესოს დედა. იესო და მისი მოწაფეებიც მიწვეულნი იყვნენ ქორწილში. იოანე 2:1 (იოანეს მიხედვით, იესო არა უდაბნოში, არამედ ქორწილში იყო)

(მრკ2:14)-9მათ9:9) მათე იგივე ლევია

 მარკოზის 2: 23-28.იესო   ციტირებს ძველი აღთქმის 1 სამუელ 21: 1–6 მონაკვეთებს, სადაც დავითი და მისი რამდენიმე კაცი, რომლებიც მეფე საულის სასტიკ დევნაზე გაქცეულან, გაქცეულან ნობში., მართალია, მარკოზის სახარებაში, იეშუა მას აბიატარს უწოდებს , მაგრამ სამუელის წიგნში მღვდელმთავარს ეწოდება ახიმელექი . 

პირველი სამუელი სწორია იმის მტკიცებით, რომ მღვდელმთავარი იყო აჰიმელექი. მეორე მხრივ არც იესო იყო არასწორი. როდესაც უფრო ახლოს შევხედავთ ქრისტეს სიტყვებს, შევამჩნევთ, რომ მან გამოიყენა ფრაზა ” აბიათარის დღეებში ” (გ. 26 ), რაც არ ნიშნავს იმას, რომ აბიათარი მღვდელმთავარი იყო იმ დროს, როდესაც დავითმა პური ჭამა. მას შემდეგ, რაც დავითმა აიმელიქსს შეხვდა და პური შეჭამა, მეფე საულმა მოკლა აჰიმელექი ( 1 სამს. 22: 17–19 ). აბიათარი გაიქცა და წავიდა დავითთან (დაბ. 20)) და მოგვიანებით დაიკავა მღვდელმთავრის ადგილი. მიუხედავად იმისა, რომ მას შემდეგ, რაც აბიათარი მღვდელმსახური გახდა, მას შემდეგ რაც დავითმა პური შეჭამა, ჯერ კიდევ მართებულია ამ გზით საუბარი. ყოველივე ამის შემდეგ, აბიათარი ცოცხალი იყო, როდესაც დავითმა ეს გააკეთა და მალევე იგი მღვდელმთავარი გახდა მამის გარდაცვალების შემდეგ. ამდენად, ეს იყო დრო, აბიათარ, მაგრამ არა მისი უფლებამოსილების ოფისში

მარ7:31  — არის თუ არა გეოგრაფიული წინააღმდეგობა?

ზოგჯერ მარკოზის 7:31-ს გეოგრაფიულ შეცდომად მიიჩნევენ. მუხლში ნათქვამია, რომ იესო „ტვიროსის მხარიდან წავიდა, გაიარა სიდონი და გალილეის ზღვისკენ გაემართა, დეკაპოლისის მხარეში“. ერთი შეხედვით ეს უცნაურად ჩანს, რადგან ტვიროსი სიდონის სამხრეთით მდებარეობდა, ხოლო გალილეის ზღვა ტვიროსთან შედარებით სამხრეთ-აღმოსავლეთით. ამიტომ ჩნდება კითხვა: რატომ წავიდოდა იესო ჯერ ჩრდილოეთით, სიდონისკენ?

თუმცა ეს წინააღმდეგობა არ არის. მიზეზი მარტივია: ტექსტი არ ამბობს, რომ იესო ტვიროსიდან გალილეის ზღვისკენ უმოკლესი ან პირდაპირი გზით წავიდა.

მარკოზი უბრალოდ აღწერს მის მარშრუტს: ტვიროსის მხარე → სიდონი → დეკაპოლისის მხარე → გალილეის ზღვის მიდამოები. ის ფაქტი, რომ სიდონი საბოლოო დანიშნულების მიმართულების საპირისპირო მხარეს მდებარეობდა, მარშრუტს უჩვეულოს ხდის, მაგრამ არ ხდის მას შეუძლებელს.

უფრო მეტიც, უძველესი მოგზაურობისას ადამიანი ყოველთვის არ ირჩევდა თანამედროვე გაგებით ყველაზე მოკლე გზას. გზის არჩევაზე გავლენას ახდენდა რელიეფი, დასახლებები, არსებული გზები, პოლიტიკური საზღვრები და კონკრეტული ადგილების გავლით გადაადგილების საჭიროება. ამიტომ მხოლოდ რუკაზე ორი ქალაქის ერთმანეთთან მდებარეობის შედარებით შეუძლებელია იმის დამტკიცება, რომ ასეთი მარშრუტი არ არსებობდა.

აქ განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ბერძნული ტექსტის ფორმულირება. მარკოზი იყენებს გამოთქმას διὰ Σιδῶνος, რომელიც სიტყვასიტყვით შეიძლება გავიგოთ როგორც „სიდონის გავლით“. მაშასადამე, ტექსტი არ ამბობს, რომ სიდონი ტვიროსიდან გალილეის ზღვისკენ მიმავალ პირდაპირ გზაზე მდებარეობდა. ის უბრალოდ ასახელებს სიდონს, როგორც მარშრუტის ერთ-ერთ პუნქტს.

შემდეგ მარკოზი ახსენებს დეკაპოლისს, რომელიც გალილეის ზღვის აღმოსავლეთ და სამხრეთ-აღმოსავლეთ მხარეებთან იყო დაკავშირებული. შესაბამისად, ტექსტში აღწერილი გადაადგილება გეოგრაფიულად შესაძლებელია: იესო ტვიროსის რეგიონიდან სიდონის მიმართულებით გადავიდა, შემდეგ სამხრეთ-აღმოსავლეთისკენ განაგრძო გზა და დეკაპოლისის ტერიტორიიდან გალილეის ზღვის მიდამოებს მიაღწია.

ამიტომ მაქსიმუმ შეგვიძლია ვთქვათ, რომ მარკოზის მიერ აღწერილი მარშრუტი უჩვეულო და შემოვლითი ჩანს. მაგრამ „უჩვეულო მარშრუტი“ და „გეოგრაფიული შეცდომა“ ერთი და იგივე არ არის.

სინამდვილეში, იმისთვის, რომ მუხლი გეოგრაფიულ წინააღმდეგობად ჩაითვალოს, უნდა დამტკიცდეს, რომ ტვიროსიდან სიდონის გავლით დეკაპოლისისა და გალილეის ზღვისკენ გადაადგილება ფიზიკურად ან ისტორიულად შეუძლებელი იყო. მხოლოდ ის, რომ სიდონი ტვიროსის ჩრდილოეთით მდებარეობდა, ამის დასამტკიცებლად საკმარისი არ არის.

დასკვნა

მარკოზის 7:31-ში გეოგრაფიული წინააღმდეგობა არ გვაქვს. ტექსტი აღწერს იესოს კონკრეტულ, შესაძლოა შემოვლით მარშრუტს და არა უმოკლეს გზას ტვიროსიდან გალილეის ზღვისკენ. ამიტომ ფრაზა „გაიარა სიდონი“ შეიძლება უცნაურ მარშრუტად მოგვეჩვენოს, მაგრამ გეოგრაფიულ შეცდომად მისი გამოცხადება ტექსტიდან არ გამომდინარეობს.

ამრიგად, მუხლის წინააღმდეგ არგუმენტი — „სიდონი ტვიროსის ჩრდილოეთით იყო, ამიტომ მარკოზმა გეოგრაფიული შეცდომა დაუშვა“ — ლოგიკურად არასაკმარისია. არაპირდაპირი გზა არ ნიშნავს არასწორ გზას.

მრ 10:12. მარკოზის 10:12 — ისტორიული შეცდომაა თუ არა?

ზოგჯერ მარკოზის სახარების ავტორობის წინააღმდეგ ასეთ არგუმენტს იყენებენ:

„მარკოზი 10:12-ში წერია: ‘თუ ქალი გაეყრება თავის ქმარს და სხვას გაჰყვება, მრუშობს.’ მაგრამ პირველ საუკუნეში იუდაიზმში ქალს განქორწინების ინიციირების უფლება არ ჰქონდა. ეს რომაულ სამართალში იყო შესაძლებელი. ამიტომ მარკოზი, როგორც ებრაელი ავტორი, ასეთ შეცდომას ნაკლებად დაუშვებდა.“

ეს არგუმენტი ერთი შეხედვით დამაჯერებლად ჟღერს, მაგრამ ისტორიულად ზედმეტად კატეგორიულია.

1. მარკოზი 10:12 არ ამბობს, რომ ეს იყო იუდეველთა სამართლებრივი წესი

იესო მარკოზის 10:11–12-ში განქორწინებისა და ხელახალი ქორწინების მორალურ საკითხზე საუბრობს. მისი მიზანი არ არის პირველი საუკუნის განქორწინების სამართლის აღწერა.

იესო ამბობს როგორც მამაკაცის, ისე ქალის შემთხვევაში, რომ მეუღლის მიტოვება და სხვასთან ქორწინება მრუშობას უკავშირდება.

ამიტომ მუხლის აზრი არ არის:

„იუდეველ ქალს კანონიერად შეუძლია ქმრისგან განქორწინების წერილის მოთხოვნა.“

მუხლი ამბობს:

„თუ ქალი მიატოვებს თავის ქმარს და სხვას გაჰყვება, მრუშობს.“

ეს არის მორალური პრინციპი და არა სამართლებრივი კოდექსი.

2. მართალია, რომ ქალის სამართლებრივი მდგომარეობა განსხვავებული იყო, მაგრამ „საერთოდ არ შეეძლო“ ზედმეტად კატეგორიულია

პირველი საუკუნის იუდეველთა ჩვეულებრივ სამართლებრივ პრაქტიკაში ქმარს ჰქონდა განქორწინების ფორმალური ინიციირების უპირატესი უფლება. ამიტომ მართალია, რომ ქალისა და მამაკაცის მდგომარეობა თანაბარი არ იყო.

მაგრამ აქედან არ გამომდინარეობს, რომ ებრაელ ქალს არავითარ შემთხვევაში არ შეეძლო ქმართან დაშორების მოთხოვნა ან განქორწინების პროცესის წამოწყება.

არსებობდა სხვადასხვა სამართლებრივი მექანიზმი და გარემოება, რომლის დროსაც ქალს შეეძლო სასამართლოსთვის მიმართვა და ქმრისგან განქორწინების მოთხოვნა. შესაბამისად, ფრაზა „ებრაელ ქალს განქორწინების ინიციირება საერთოდ არ შეეძლო“ ისტორიული რეალობის ზედმეტად გამარტივებული აღწერაა.

3. პირველი საუკუნის იუდეაში ქალის მიერ ქმრის მიტოვება წარმოუდგენელი არ ყოფილა

განსაკუთრებით საინტერესოა იოსებ ფლავიუსის ცნობები ჰეროდიანთა ეპოქიდან. ის მოგვითხრობს ჰეროდეს ოჯახის წევრ ქალზე, რომელმაც ქმრისგან განქორწინება თავად წამოიწყო.

ეს მნიშვნელოვანი ფაქტია: ქალის მიერ ქმრისგან განქორწინების ინიციირება პირველ საუკუნეში ისტორიულად შეუძლებელი მოვლენა არ ყოფილა.

შეიძლება ეს არ ყოფილიყო ტრადიციული იუდეური პრაქტიკის ნორმალური ფორმა, მაგრამ „შეუძლებელი იყო“ და „ჩვეულებრივი არ იყო“ სრულიად განსხვავებული მტკიცებებია.

4. რომაულ სამყაროში ქალის განქორწინების უფლება უფრო ფართო იყო

რომაულ საზოგადოებაში ქალის მიერ განქორწინების ინიციირება ნამდვილად უფრო ფართოდ იყო შესაძლებელი. ამიტომ მარკოზის 10:12 განსაკუთრებით კარგად ეწყობა იმ სამყაროს, სადაც იესო და ადრეული ქრისტიანები ცხოვრობდნენ — იუდეური და რომაული სამართლებრივი გარემო ერთმანეთის გვერდით არსებობდა.

მაგრამ ეს მაინც არ ნიშნავს, რომ მარკოზმა „რომაული კანონი ებრაელებს მიაწერა“.

მარკოზი უბრალოდ აღწერს იესოს მიერ მოყვანილ პრინციპს ქალის შემთხვევაშიც.

5. „ეს რომაული იყო, ამიტომ მარკოზი ებრაელი ვერ იქნებოდა“ — ლოგიკური ნახტომია

ამ არგუმენტის მთავარი პრობლემა სწორედ აქ არის.

თუნდაც დავუშვათ, რომ მარკოზის 10:12-ში იესოს სიტყვები ასახავს რომაულ სამართლებრივ გარემოს, ეს ავტორის ეთნიკურ წარმომავლობას ავტომატურად არ ადგენს.

ებრაელი ქრისტიანი, რომელიც ცხოვრობდა ან მოგზაურობდა რომაულ სამყაროში, სრულიად ბუნებრივად იცნობდა რომაულ საზოგადოებას და მის პრაქტიკებს.

ამიტომ ერთი სამართლებრივი ფორმულირების საფუძველზე ავტორის წარმოშობის დადგენა შეუძლებელია.

6. მუხლი უფრო მეტად აჩვენებს იესოს სწავლების უნივერსალურობას

მარკოზის ტექსტში მნიშვნელოვანი სწორედ მამაკაცისა და ქალის პარალელური განხილვაა:

• მამაკაცი ტოვებს ცოლს და სხვას ირთავს;
• ქალი ტოვებს ქმარს და სხვას მიჰყვება.

ორივე შემთხვევაში იესო ერთი და იმავე მორალურ პრინციპს იყენებს.

ეს არ არის აუცილებელი სამართლებრივი აღწერა იმისა, თუ ვის ჰქონდა განქორწინების ოფიციალური უფლება. ეს არის სწავლება ქორწინების ერთგულების შესახებ.

დასკვნა

მარკოზის 10:12-ში არ გვაქვს ისეთი ისტორიული შეცდომა, რომელიც მარკოზის ავტორობას ეჭვქვეშ დააყენებდა.

მართალია, პირველ საუკუნის იუდეურ საზოგადოებაში ქალისა და მამაკაცის განქორწინების სამართლებრივი უფლებები თანაბარი არ იყო და ქმარს მნიშვნელოვანი უპირატესობა ჰქონდა. მაგრამ არასწორია იმის თქმა, თითქოს ებრაელ ქალს საერთოდ არ შეეძლო განქორწინების ინიციირება ან ქმრის დატოვება.

უფრო მეტიც, პირველი საუკუნის ისტორიული გარემო გვიჩვენებს, რომ ქალის მიერ განქორწინების ინიციირება სრულიად წარმოუდგენელი არ ყოფილა.

ამიტომ არგუმენტი:

„მარკოზი 10:12-ში ქალის განქორწინებაზე საუბრობს, ეს კი რომაული იყო; ამიტომ მარკოზი ებრაელი ავტორი ვერ იქნებოდა“

ვერ უძლებს კრიტიკულ შემოწმებას.

ყველაზე ზუსტი დასკვნაა:

მარკოზის 10:12 არ წარმოადგენს გეოგრაფიულ ან ისტორიულ წინააღმდეგობას. იგი არ აღწერს იუდეური განქორწინების სამართლის ტექნიკურ წესს, არამედ გადმოსცემს იესოს სწავლებას ქორწინების ერთგულებაზე. ამიტომ ამ მუხლიდან მარკოზის ავტორობის უარყოფა ვერ დასაბუთდება.

 მარკოზის 10: 46-52  ნათქვამია, რომ სინამდვილეში ის მხოლოდ ბრმა კაცი იყო. ლუკა 18: 35-43 ამბობს, რომ იეშუამ განკურნა ეს ბრმა, რომელიც ჩავიდა იერიქოში. ახლა რა? ისინი ორი ბრმა იყვნენ თუ მხოლოდ ერთი? ჩამოვიდა ან დატოვა იერიხონი?

(მარ15:17) (ინ 19:)   (მათ 27:28) სინამდვილეში, მოსასხამი შეიძლება ძოწისფერიც ყოფილიყო და ალისფერიც, რადგან ძოწისფერს წითელი ფერი დაჰკრავს. სინათლის ანარეკლისა და ფონის შედეგად კი მოსასხამის ფერი შეიძლება სხვადასხვაგვარად აღქმულიყო.

(მარ. 15:25) — (იოანეს 19:14—16) ზოგის აზრით, მარკოზის და იოანეს მიერ მოწოდებული ცნობები ურთიერთსაწინააღმდეგოა იოანეში ნათქვამია, რომ როცა პილატემ ჯარისკაცებს იესო ბოძზე გასაკრავად გადასცა, „მეექვსე საათი იქნებოდა“.მარკოზში ნათქვამია რომ  3 საათი. მართალია, ბიბლიაში არ არის ბოლომდე ახსნილი ამ სხვაობის მიზეზი, მაგრამ გასათვალისწინებელია რამდენიმე ფაქტორი: დედამიწაზე იესოს ცხოვრების ბოლო დღეს მომხდარი მოვლენების აღწერისას სახარებებში დროსთან დაკავშირებით მოცემული ცნობები უმეტესწილად ურთიერთშეთანხმებულია; ოთხივე სახარებაში აღნიშნულია, რომ მღვდლები და უხუცესები გათენებისთანავე შეიკრიბნენ, რის შემდეგაც იესო რომაელ გამგებელ პონტიუს პილატესთან წაიყვანეს (მათ. 27:1, 2; მარ. 15:1; ლუკ. 22:66—23:1; იოან. 18:28); მათეს, მარკოზისა და ლუკას სახარებების თანახმად, მეექვსე საათიდან, როცა იესო უკვე ძელზე იყო გაკრული, მიწაზე სიბნელე ჩამოწვა „მეცხრე საათამდე“ (მათ. 27:45, 46; მარ. 15:33, 34; ლუკ. 23:44). იესოს ძელზე გაკვრის დროსთან დაკავშირებით მხედველობაში უნდა მივიღოთ ერთი გარემოება: იმ დროს ზოგი მიიჩნევდა, რომ გაშოლტვა სიკვდილით დასჯის ნაწილი იყო. ზოგჯერ მსჯავრდადებულს იმდენად უმოწყალოდ შოლტავდნენ, რომ კვდებოდა. გაშოლტვის შემდეგ იესოს ძალიან გაუჭირდა თავისი წამების ბოძის ტარება, ამიტომ ამის გაკეთება სხვას აიძულეს (ლუკ. 23:26; იოან. 19:17). თუკი სიკვდილით დასჯა გაშოლტვით იწყებოდა, მაშინ გაშოლტვიდან იესოს ძელზე გაკვრამდე გარკვეული დრო გავიდოდა. ამას მხარს უჭერს მათეს 27:26 და მარკოზის 15:15, სადაც გაშოლტვა და ძელზე გაკვრა ერთადაა მოხსენიებული. სახარების დამწერებმა ძელზე გაკვრის სხვადასხვა დრო მოიხსენიეს გამომდინარე იქიდან, თუ პირადად რას მიიჩნევდნენ ათვლის წერტილად. შესაძლოა ამით აიხსნას, თუ რატომ გაუკვირდა პილატეს, როცა შეიტყო, რომ ძელზე გაკვრიდან არცთუ ისე დიდი ხნის შემდეგ იესო უკვე ცოცხალი აღარ იყო (მარ. 15:44). გასათვალისწინებელია ისიც, რომ იმ დროს დღეს ყოფდნენ ოთხ სამ-საათიან მონაკვეთად (იმავე პრინციპით ყოფდნენ ღამესაც). ბიბლიის დამწერებიც დროის ამა თუ იმ მონაკვეთს ამგვარად მოიხსენიებდნენ. სწორედ ამიტომაა ხშირად ბიბლიაში ნახსენები მესამე, მეექვსე და მეცხრე საათები, რომელთა ათვლაც დილის 6 საათიდან, მზის ამოსვლიდან, ხდებოდა (მათ. 20:1—5; იოან. 4:6; საქ. 2:15; 3:1; 10:3, 9, 30). ამასთან, იმ დროს ხალხს არ ჰქონდა იმის შესაძლებლობა, რომ ზუსტად განესაზღვრა დრო, ამიტომაც ხშირად დღის ამა თუ იმ მონაკვეთს მიახლოებით ასახელებდნენ, რაც კარგად ჩანს იოანეს 19:14-დან (მათ. 27:46; ლუკ. 23:44; იოან. 4:6; საქ. 10:3, 9). მოკლედ რომ ვთქვათ, როცა მარკოზი იესოს სიკვდილით დასჯას აღწერს, შესაძლოა გაშოლტვასაც გულისხმობს და ძელზე გაკვრასაც, მაშინ როცა იოანე მხოლოდ ძელზე გაკვრას გულისხმობს. ორივე დამწერი შესაძლოა დროის იმ სამ-საათიან მონაკვეთს მოიხსენიებს, რომელიც ყველაზე ახლოა მომხდარ მოვლენასთან. იოანე დროს მიახლოებით ასახელებს: „მეექვსე საათი იქნებოდა“. ყოველივე ზემოხსენებული გვეხმარება იმის დანახვაში, თუ რატომ მოიხსენიებენ მარკოზი და იოანე დროის სხვადასხვა მონაკვეთს. და ბოლოს, ის ფაქტი, რომ იოანემ მარკოზის სახარების დაწერიდან ათწლეულების გასვლის შემდეგ დაწერა თავისი სახარება და მისგან განსხვავებული დრო მოიხსენია, იმაზე მიუთითებს, რომ მას ეს ინფორმაცია მარკოზის სახარებიდან არ აუღია.

(მრ15:32)-(ლუკ23:39,40) ყაჩაღებიც კი, რომლებიც იესოს მარჯვენა და მარცხენა მხარეს არიან ძელზე გაკრული, დასცინიან   მას. მაგრამ დროთა განმავლობაში ერთ-ერთი ყაჩაღი ხვდება, რომ იესო ნამდვილად მომავალი მეფეა. ამიტომ ის უწყრება მეორე ყაჩაღს და ეუბნება:

— ნუთუ ღვთისა არ გეშინია, როცა შენც იმავე სასჯელში ხარ? ჩვენ სამართლიანად დავიმსახურეთ, ვინაიდან ჩვენ რაც გავაკეთეთ, იმისი საკადრისი მივიღეთ, მაგას კი არაფერი ცუდი არ ჩაუდენია.

შემდეგ იესოს მიმართავს თხოვნით:

— გამიხსენე, როცა შენს ს ასუფეველში მოხვალ.

(მარ15:43,46) (მათ 27:57,58) ვინაიდან სახარების დამწერები ერთმანეთისგან პიროვნულად განსხვავდებოდნენ, ისინი სხვადასხვა კუთხით აშუქებდნენ ინფორმაციას. გადასახადების ამკრეფი მათე იოსებზე ამბობს, რომ „მდიდარი კაცი“ იყო; მარკოზი კი, რომელიც ძირითადად რომაელებისთვის წერდა, იოსებს „საბჭოს პატივცემულ წევრად“ მოიხსენიებს, რომელიც ღვთის სამეფოს ელოდა; ლუკა, გულისხმიერი ექიმი, მას „კარგ და მართალ კაცს“ უწოდებს, რომელმაც მხარი არ დაუჭირა საბჭოს მიერ იესოს წინააღმდეგ მიღებულ გადაწყვეტილებას; სახარების დამწერებიდან მხოლოდ იოანე ამბობს, რომ იოსები „იესოს მოწაფე იყო — ოღონდ ფარულად, რადგან იუდეველებისა ეშინოდა“ (მათ. 27:57—60; მარ. 15:43—46; ლუკ. 23:50—53; იოან. 19:38—42).

(მრ16:1)(-ლუკ23:55,56)  შაბათის კანონის გამო ებრაელებს არ შეეძლოთ ამ დღეს მკვდრის დაკრძალვა. რადგანაც იესო შაბათის დაწყებამდე სამი საათით ადრე მოკვდა, იოსებ არიმათეელმა და სხვებმა იესო ისე დაკრძალეს, რომ მისი სხეული ბოლომდე არ იყო დამუშავებული (ლუკა 23:50—56). ამიტომ შაბათის დასრულების შემდეგ იესოს ზოგი მეგობარი სამარხისკენ გაემართა, რათა სხეულის დამუშავების პროცესი დაესრულებინათ (მარკოზი 16:1; ლუკა 24:1). კვირას, დილით ადრე, მარიამ მაგდალელსა და მარიამს, იაკობ მცირის დედას, სალომეს, იოანასა და სხვა ქალებს სამარხთან მოაქვთ ნელსაცხებელი, რათა დაამუშაონ იესოს სხეული. გზაში ერთმანეთს ეუბნებიან: „ვინ გადაგვიგორებს ლოდს სამარხის კარიდან?“ მაგრამ მისვლისას ხედავენ, რომ მიწისძვრა მომხდარა და იეჰოვას ანგელოზს ლოდი გადაუგორებია. მცველები წასულან და სამარხი ცარიელია!

ლუკას სახარების ავტორობა — ნამდვილად გამორიცხავს კრიტიკოსების არგუმენტები ლუკა ექიმს?

ლუკასა და „მოციქულთა საქმეების“ ავტორობის შესახებ თანამედროვე აკადემიურ კვლევაში ნამდვილად არსებობს დებატი. ტექსტი ავტორის სახელს პირდაპირ არ ასახელებს და მკვლევართა ნაწილი არ მიიჩნევს ავტორად პავლეს თანამგზავრ ლუკა ექიმს.

თუმცა ეს საკითხი უნდა გავმიჯნოთ უფრო ძლიერი განცხადებისგან:

„ისტორიულად დადასტურებულია, რომ ლუკა ავტორი ვერ იქნებოდა.“

ამის დასამტკიცებლად მოყვანილი ოთხივე არგუმენტი გაცილებით უფრო სუსტია, ვიდრე ხშირად არის წარმოდგენილი.

---

1. „საქმეები“ და პავლეს წერილები ერთმანეთს ეწინააღმდეგება

ერთ-ერთი მთავარი არგუმენტია, რომ თუ ავტორი ლუკა ნამდვილად იყო პავლეს თანამგზავრი, მას პავლეს შესახებ უფრო ზუსტი ინფორმაცია უნდა ჰქონოდა.

მაგალითად, მოჰყავთ გალატელთა 1:17–19 და საქმეების 9:26.

გალატელებში პავლე ამბობს, რომ მოქცევის შემდეგ იერუსალიმში მაშინვე არ წასულა. იგი წერს, რომ არაბეთში წავიდა და მხოლოდ სამი წლის შემდეგ ავიდა იერუსალიმში.

საქმეების 9-ში კი მოთხრობილია, რომ პავლე იერუსალიმში მივიდა და ბარნაბამ იგი მოციქულებთან წარადგინა.

ზოგიერთი კრიტიკოსი ამას წინააღმდეგობად მიიჩნევს.

მაგრამ აქ მნიშვნელოვანია ერთი რამ:

ტექსტები აუცილებლად ერთსა და იმავე დეტალს არ აღწერენ.

საქმეების 9:26–28-ში პავლეს იერუსალიმში მისვლა აღწერილია, მაგრამ ტექსტი არ ამბობს, რომ ეს მისი მოქცევიდან მაშინვე, რამდენიმე დღეში მოხდა.

პავლეს წერილში მოცემულია დროის უფრო ზუსტი ინფორმაცია — „სამი წლის შემდეგ“.

ამიტომ შეიძლება საქმეების ავტორი უბრალოდ მოვლენას ქრონოლოგიურად მოკლედ გადმოსცემდეს, პავლე კი კონკრეტულ დროით ინტერვალს ასახელებდეს.

თუ ტექსტი ამბობს:

„შემდეგ იერუსალიმში წავიდა“

ეს თავისთავად არ ნიშნავს:

„მოქცევისთანავე წავიდა“.

ამიტომ აქ სრული წინააღმდეგობის დასამტკიცებლად საჭიროა უფრო მეტი, ვიდრე ორი ტექსტის ზედაპირული შედარება.

---

2. „საქმეების პავლე“ და „ეპისტოლეების პავლე“ განსხვავებულად არის წარმოდგენილი

მეორე არგუმენტია, რომ საქმეებში პავლე ზოგჯერ დადებითად არის წარმოდგენილი იუდეველთა რჯულთან მიმართებით, მაშინ როცა გალატელებსა და რომაელებში პავლე მკვეთრად იცავს რწმენით გამართლებას და წინადაცვეთის აუცილებლობას უარყოფს წარმართებისთვის.

მაგრამ აქაც საჭიროა კონტექსტის გათვალისწინება.

პავლეს სწავლება არ იყო:

„ებრაელმა ქრისტიანმა უნდა შეწყვიტოს ყოველგვარი ებრაული პრაქტიკა.“

მისი მთავარი არგუმენტი იყო, რომ წარმართებისთვის რჯულის, განსაკუთრებით წინადაცვეთის, დაცვა არ იყო ხსნის წინაპირობა.

ეს არ ნიშნავს, რომ თავად პავლე ვეღარ შეასრულებდა იუდეურ ჩვეულებებს.

საქმეებში სწორედ ასეთი შემთხვევებია აღწერილი.

მაგალითად, საქმეების 21-ში პავლე ტაძარში მიდის და იუდეურ პრაქტიკაში მონაწილეობს. ეს შეიძლება სრულიად შეთავსებადი იყოს პავლეს წერილებთან, თუ გავითვალისწინებთ მის ცნობილ პრინციპს:

„იუდეველთათვის იუდეველი გავხდი...“

ანუ პავლესთვის არსებობდა განსხვავება:

რჯულის დაცვა როგორც კულტურული/რელიგიური პრაქტიკა
და
რჯულის მოთხოვნა როგორც ხსნის აუცილებელი პირობა.

ამ განსხვავების გაუთვალისწინებლობა ქმნის ხელოვნურ წინააღმდეგობას.

---

3. ყველაზე საინტერესო მტკიცებულება — „ჩვენ“ მონაკვეთები

„მოციქულთა საქმეებში“ რამდენიმე მონაკვეთში თხრობა მოულოდნელად გადადის მესამე პირიდან პირველ მრავლობითში:

• „ჩვენ წავედით...“
• „ჩვენ გავცურეთ...“
• „ჩვენ მივედით...“

ეს მონაკვეთები განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ბუნებრივი წაკითხვით ჩანს, რომ მთხრობელი თავად იმყოფება მოვლენების ადგილზე.

მაგალითად, საქმეების 16-ში თხრობა უცებ იცვლება:

„ჩვენ ვცადეთ მაკედონიაში წასვლა...“

შემდეგ მსგავსი „ჩვენ“ მონაკვეთები გრძელდება და კვლავ მესამე პირზე გადადის.

რატომ არის ეს მნიშვნელოვანი?

თუ ავტორი უბრალოდ მოგვიანებით შემდგენელი იყო, უნდა ავხსნათ:

საიდან გაჩნდა პირველი პირის ეს მონაკვეთები?

კრიტიკოსები რამდენიმე შესაძლებლობას გვთავაზობენ:

• ეს იყო ლიტერატურული სტილი;
• ავტორმა რომელიმე თანამგზავრის დღიური გამოიყენა;
• მან ძველი სამგზავრო ჩანაწერები უცვლელად ჩართო ტექსტში.

ეს ყველაფერი შესაძლებელია.

მაგრამ აქაც ერთი მნიშვნელოვანი რამ უნდა აღინიშნოს:

„შეიძლება სხვა ახსნა არსებობდეს“ არ ნიშნავს „ლუკას თანამგზავრობა გამორიცხულია“.

პირიქით, ტრადიციული ახსნა ძალიან მარტივია:

ავტორი თვითონ იყო პავლეს მოგზაურობის მონაწილე და ამიტომ გარკვეულ მომენტებში წერს „ჩვენ“.

ეს ჰიპოთეზა სრულად შეესაბამება ტექსტის ბუნებრივ წაკითხვას.

---

4. „ჩვენ“ მონაკვეთები ნამდვილად ლიტერატურული სტილია?

ეს არგუმენტი ხშირად ისეა წარმოდგენილი, თითქოს მეცნიერებამ საბოლოოდ დაამტკიცა, რომ ძველ საზღვაო ლიტერატურაში „ჩვენ“ უბრალოდ ლიტერატურული ტექნიკა იყო.

მაგრამ საკითხი ასე მარტივად არ არის.

იმის ჩვენება, რომ ძველ ლიტერატურაში პირველი პირის გამოყენება ზოგჯერ შეიძლებოდა ლიტერატურულ ხერხად, არ ამტკიცებს, რომ საქმეების ავტორმა სწორედ ამ ხერხს მიმართა.

უნდა დავსვათ უფრო კონკრეტული კითხვა:

არსებობს თუ არა საკმარისი საფუძველი იმის დასამტკიცებლად, რომ საქმეების კონკრეტულ „ჩვენ“ მონაკვეთებში ავტორი აუცილებლად ლიტერატურულ ხერხს იყენებს?

ეს უკვე ინტერპრეტაციის საკითხია.

ამიტომ ყველაზე ფრთხილი დასკვნაა:

„ჩვენ“ მონაკვეთები ლუკას თანამგზავრობას არ ამტკიცებს აბსოლუტურად, მაგრამ არც მისი თანამგზავრობის წინააღმდეგ მუშაობს.

---

5. „თევდას აჯანყება“ — ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი არგუმენტი?

კრიტიკოსები ხშირად მოჰყავთ საქმეების 5:36.

გამალიელი ამბობს:

„ამ დღეებში გამოჩნდა თევდა...“

შემდეგ ახსენებს იუდა გალილეველს.

იოსებ ფლავიუსი კი აღწერს თევდას აჯანყებას, რომელიც დაახლოებით 44–46 წლებში მოხდა — გამალიელის ეპოქის შემდეგ.

ერთი შეხედვით ეს მართლაც სერიოზული წინააღმდეგობაა.

მაგრამ აქ საჭიროა ყურადღება მივაქციოთ ერთ პატარა, თუმცა მნიშვნელოვან დეტალს:

საქმეების ტექსტში „თევდა“ უბრალოდ სახელია.

თევდა იმ პერიოდისთვის უნიკალური სახელი არ ყოფილა. ამიტომ ავტომატურად არ შეგვიძლია ვთქვათ, რომ საქმეების 5-ში მოხსენიებული თევდა აუცილებლად იგივე ადამიანია, რომელსაც იოსებ ფლავიუსი აღწერს.

არსებობდა სხვა პრეტენდენტები და აჯანყების ლიდერები, რომელთა სახელებიც წყაროებში ყოველთვის სრულად არ არის დაცული.

მართალია, ეს ახსნა სადავოა და ბევრი მკვლევარი მაინც თვლის, რომ აქ ისტორიული პრობლემა არსებობს. მაგრამ:

„იოსებთან ერთი თევდა მოგვიანებით ცხოვრობდა“ ≠ „საქმეებში შეუძლებელია სხვა თევდაზე იყოს საუბარი“.

ამიტომ ეს საკითხი შეიძლება ჩაითვალოს რთულ ისტორიულ პრობლემად, მაგრამ მისი გამოყენება როგორც ლუკას ავტორობის საბოლოო უარყოფის მტკიცებულება ზედმეტად ძლიერია.

---

6. ყველაზე ცნობილი პრობლემა — კვირინიოსის აღწერა

ლუკა 2:1–2-ში აღწერს აღწერას, რომელიც უკავშირდება ავგუსტუსს და კვირინიოსს.

აქ ნამდვილად არსებობს ქრონოლოგიური სირთულე.

იოსებ ფლავიუსი აღწერს კვირინიოსის ცნობილ აღწერას იუდეაში, რომელიც მოხდა დაახლოებით ახ.წ. 6 წელს, ხოლო ჰეროდე დიდი ძვ.წ. 4 წელს გარდაიცვალა.

თუ ლუკა გულისხმობს სწორედ ამ აღწერას, მაშინ ჩნდება დაახლოებით ათწლიანი ქრონოლოგიური განსხვავება.

ეს არის რეალური ისტორიული საკითხი და მისი უბრალოდ უარყოფა არ არის საჭირო.

მაგრამ კრიტიკოსები შემდეგ აკეთებენ დამატებით ნაბიჯს:

„ამიტომ ლუკა პავლეს თანამგზავრი ვერ იქნებოდა.“

ეს უკვე ავტომატური დასკვნა არ არის.

არსებობს რამდენიმე მცდელობა ლუკას ტექსტის ასახსნელად:

• ბერძნული ფორმულირების განსხვავებული გაგება;
• აღწერის უფრო ადრეული ადმინისტრაციული პროცედურის არსებობის შესაძლებლობა;
• სიტყვა „პირველი“/„პირველად“ დაკავშირებული თარგმნისა და სინტაქსის საკითხები;
• სხვადასხვა აღწერის ერთმანეთისგან გარჩევა.

არცერთი ამ ახსნის მიღება არ არის აუცილებელი. მაგრამ მათი არსებობა აჩვენებს, რომ:

„ლუკას ტექსტში ქრონოლოგიური პრობლემა არსებობს“ და
„ამიტომ ლუკა ავტორი ვერ იქნებოდა“

ერთი და იგივე მტკიცება არ არის.

---

7. „ლუკამ იოსებ ფლავიუსი გამოიყენა, ამიტომ II საუკუნეში ცხოვრობდა“

ეს კიდევ უფრო პრობლემური დასკვნაა.

მართალია, ზოგიერთ მკვლევარს მიაჩნია, რომ ლუკა-აქტების ავტორი იოსებ ფლავიუსის ნაშრომებს იცნობდა.

თუ ეს დადასტურდებოდა, ეს მნიშვნელოვანი იქნებოდა, რადგან იოსებ ფლავიუსის ძირითადი ისტორიული ნაშრომები I საუკუნის ბოლოს გამოჩნდა.

მაგრამ აქაც ჯერ უნდა დამტკიცდეს:

ნამდვილად გამოიყენა თუ არა ლუკამ იოსებ ფლავიუსი?

საკითხი სადავოა.

ზოგიერთ მსგავსებას შეიძლება ჰქონდეს სხვა წყარო:

• საერთო ისტორიული ტრადიცია;
• ძველი ბერძნული ტექსტები;
• ზეპირი გადმოცემები;
• იმავე ისტორიული მოვლენების დამოუკიდებელი აღწერები.

ამიტომ „მსგავსება არსებობს“ და „ლუკამ აუცილებლად იოსები გამოიყენა“ ერთი და იგივე არ არის.

თუ იოსებ ფლავიუსზე დამოკიდებულება ვერ დადგინდა, მაშინ 110–120 წლების თარიღის არგუმენტიც მნიშვნელოვნად სუსტდება.

---

8. II საუკუნის დასაწყისში დაწერა — დადასტურებული ფაქტია?

არა.

ლუკა-აქტების დათარიღებაზე სხვადასხვა პოზიცია არსებობს. ზოგი მკვლევარი მას I საუკუნის მეორე ნახევარში ათავსებს, ზოგი უფრო გვიან.

განსაკუთრებით საინტერესოა საქმეების მოულოდნელი დასრულება.

საქმეების ბოლოს პავლე რომშია და ტყვეობაში იმყოფება.

თუ წიგნი მართლაც II საუკუნის 110–120 წლებში დაიწერა, ჩნდება კითხვა:

რატომ მთავრდება წიგნი პავლეს ცხოვრებაში ისეთი მნიშვნელოვანი მოვლენების წინ, როგორიცაა მისი სასამართლო პროცესი და სიკვდილი?

ეს არ ამტკიცებს ადრეულ თარიღს, მაგრამ გვიჩვენებს, რომ გვიანი დათარიღება თვითონაც საჭიროებს ახსნას.

შესაძლებელია ავტორს კონკრეტული მიზანი ჰქონდა და ამიტომ არ აგრძელებს თხრობას.

მაგრამ იგივე ლოგიკით კრიტიკოსის თეორიაც ჰიპოთეზად რჩება.

---

9. პავლეს თანამგზავრი ლუკა რატომ არის ისტორიულად მნიშვნელოვანი?

ლუკას სახელი პავლეს წერილებში ნამდვილად გვხვდება.

კოლოსელთა 4:14:

„მოგიკითხავთ ლუკა, საყვარელი ექიმი...“

ფილიმონის 24-ში ლუკა პავლეს თანამშრომელთა შორისაა მოხსენიებული.

2 ტიმოთეს 4:11-ში პავლე ამბობს:

„მხოლოდ ლუკა არის ჩემთან.“

ამრიგად, პირველ საუკუნეში ნამდვილად არსებობდა ლუკა, რომელიც პავლესთან ახლოს იყო და რომელსაც პავლე თანამგზავრად/თანამშრომლად იცნობდა.

შემდეგი კითხვა არის:

ეს ლუკა იყო თუ არა მესამე სახარებისა და საქმეების ავტორი?

სწორედ ეს არის სადავო საკითხი.

მაგრამ იმის თქმა, რომ „ლუკა ავტორი ვერ იქნებოდა“, დამატებით მტკიცებულებას მოითხოვს.

---

10. ლუკა-აქტების ენა და ექიმი ლუკა

ლუკა-აქტების ავტორი აშკარად განათლებული ბერძნულენოვანი ავტორია.

ეს ზოგჯერ ლუკას წინააღმდეგ გამოიყენება:

„პავლეს უბრალო თანამგზავრი ლუკა ასე განათლებულად ვერ დაწერდა.“

მაგრამ ეს არგუმენტიც არ არის დამაჯერებელი.

პავლეს წერილებში ლუკა „საყვარელ ექიმად“ არის მოხსენიებული.

ექიმობა პირველ საუკუნეში გარკვეულ განათლებას მოითხოვდა. ამიტომ განათლებული ბერძნული ენის მქონე ლუკა სრულიად შესაძლებელი ისტორიული პიროვნებაა.

აქ ჩვენ არ გვაქვს წინააღმდეგობა:

ექიმი → განათლებული → ბერძნული ენის მცოდნე → ისტორიული ტექსტის შექმნის უნარი.

ეს, რა თქმა უნდა, ლუკას ავტორობას არ ამტკიცებს, მაგრამ ამ შესაძლებლობას სრულიად რეალისტურს ხდის.

---

საბოლოო შეფასება

მოდით, ოთხივე ძირითადი არგუმენტი მოკლედ შევაჯამოთ:

1. „საქმეები ეწინააღმდეგება პავლეს წერილებს“

არსებობს რამდენიმე რთული ადგილი, მაგრამ ყველა მათგანი აუცილებელ წინააღმდეგობას არ წარმოადგენს. განსაკუთრებით იერუსალიმში პავლეს ვიზიტის საკითხში გალატელები უფრო ზუსტ ქრონოლოგიურ ინფორმაციას იძლევა, ხოლო საქმეები მოვლენას მოკლედ აღწერს.

2. „საქმეებში ისტორიული შეცდომებია“

კვირინიოსის აღწერა ნამდვილად რთული საკითხია, ხოლო თევდას საკითხიც სადავოა. მაგრამ კონკრეტული ისტორიული სირთულე ავტომატურად არ ამტკიცებს, რომ ავტორი პავლეს თანამგზავრი ლუკა ვერ იყო.

3. „ჩვენ“ მონაკვეთები მხოლოდ ლიტერატურული ხერხია

ეს შესაძლებელია, მაგრამ დამტკიცებული ფაქტი არ არის. ტექსტის ბუნებრივი წაკითხვა — რომ ავტორი გარკვეულ მოგზაურობებში თვითონ მონაწილეობდა — კვლავ შესაძლებელია.

4. „ლუკა II საუკუნეში დაწერა“

ეს დამოკიდებულია სხვა ჰიპოთეზებზე, განსაკუთრებით იოსებ ფლავიუსზე სავარაუდო დამოკიდებულებაზე. თუ ეს დამოკიდებულება ვერ დგინდება, გვიანი დათარიღების მთავარი საყრდენი სუსტდება.

---

დასკვნა

ყველაზე სამართლიანი ისტორიული პოზიცია ასეთია:

ლუკას სახარებისა და „მოციქულთა საქმეების“ ტექსტი ავტორის სახელს პირდაპირ არ ასახელებს, ამიტომ ავტორობის აბსოლუტური პირდაპირი მტკიცებულება არ გვაქვს. თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ ისტორიულად დადასტურებულია ლუკას ავტორობის უარყოფა. პავლეს წერილებში მოხსენიებული ლუკა რეალური პირველი საუკუნის პიროვნებაა, პავლეს თანამგზავრი და ექიმი. „საქმეების“ „ჩვენ“ მონაკვეთები თავსებადია მის პირად მონაწილეობასთან, ხოლო მოყვანილი ქრონოლოგიური და ისტორიული პრობლემები შეიძლება იყოს სადავო ტექსტობრივი საკითხები, მაგრამ ისინი ავტომატურად ვერ ამტკიცებს, რომ ავტორი მეორე ან მესამე თაობის უცნობი ბერძენი ქრისტიანი იყო.

ცდებოდა ლუკა? როგორ შეიძლებოდა იესო, რომელიც ნაზარეთში გაიზარდა და ნაზარეველად იყო ცნობილი, დაბადებულიყო ბეთლემში, ნაზარეთიდან 150 კილომეტრით დაშორებულ სოფელში? ლუკა განმარტავს: „იმ დღეებში [იესოს დაბადებამდე] გამოვიდა კეისარ ავგუსტუსის ბრძანება: აღეწერათ მთელი მოსახლეობა. ეს აღწერა პირველი იყო, კვირინოსის მმართველობისას სირიაზე. ყველანი მიდიოდნენ ჩასაწერად, თითოეული თავის ქალაქში“ (ლუკა 1:1; 2:1–3).

  კრიტიკოსები განსაკუთრებით ამ ადგილზე ამახვილებენ ყურადღებას და აღნიშნავენ, რომ ეს ან უხეში შეცდომაა, ან გამონაგონი, რაც უფრო უარესია. ისინი ამტკიცებენ, რომ მოსახლეობის ეს აღწერა და კვირინოსის მმართველობა ახ. წ. 6–7 წლებში იყო. თუ კრიტიკოსები მართლები არიან, მაშინ ეს სერიოზულ ეჭვქვეშ მოაქცევდა ლუკას ცნობას, ვინაიდან ფაქტები ადასტურებს, რომ იესო ძვ. წ. 2 წელს დაიბადა. მაგრამ ეს კრიტიკოსები უგულებელყოფენ ორ ძირითად ფაქტორს. პირველი, ლუკამ იცოდა, რომ მოსახლეობის აღწერა მხოლოდ ერთხელ არ მომხდარა. ყურადღება მიაქციეთ მის სიტყვებს: „ეს აღწერა პირველი იყო“. მან შესანიშნავად იცოდა მოგვიანებით მომხდარი მეორე აღწერის შესახებ (საქმეები 5:37). მოსახლეობის ეს მოგვიანებით ჩატარებული აღწერა იყო სწორედ ის, რომელიც ისტორიკოსმა იოსებ ფლავიუსმა მოიხსენია და რომელიც ახ. წ. 6 წელს მოხდა. მეორე, კვირინოსის მმართველობა სულაც არ მიგვითითებს იმაზე, რომ იესო ამ მეორე აღწერის დროს დაიბადა. რატომ? იმიტომ რომ, როგორც ჩანს, კვირინოსი ამ თანამდებობაზე ორჯერ იყო. მრავალი სწავლული აღიარებს, რომ მისი მმართველობა პირველად დაახლოებით ძვ. წ. 2 წელს დაამხეს.

 ზოგი კრიტიკოსი ამბობს, რომ ლუკამ მოიგონა მოსახლეობის აღწერა, რათა ბეთლემში იესოს დაბადების საფუძველი შეექმნა და, ამგვარად, შესრულებულიყო მიქას 

5:1-ში ჩაწერილი წინასწარმეტყველება. ეს თეორია ლუკას შეგნებულ მატყუარად ხდის, ხოლო არც ერთ კრიტიკოსს არ შეუძლია ასეთი დაუსაბუთებელი ბრალდება იმ კეთილსინდისიერ ისტორიკოსს მიუსადაგოს, რომელმაც დაწერა სახარება და წიგნი „საქმეები“.  არის კიდევ რაღაც, რასაც ვერც ერთი კრიტიკოსი ვერ ახსნის: მოსახლეობის აღწერით თავისთავად შესრულდა წინასწარმეტყველება! ძვ. წ. VI საუკუნეში დანიელი წინასწარმეტყველებდა მმართველის შესახებ, რომელიც ‘გზირებს დაგზავნიდა’. შეიძლება ითქვას ეს ავგუსტუსსა და მის ბრძანებაზე, რომ ისრაელში მოსახლეობის აღწერა ჩატარებულიყო? დანიელის წინასწარმეტყველებაში შემდეგ  ნათქვამია, რომ მომდევნო მეფის მმართველობის დროს მესიას ანუ ‘აღთქმის მეუფეს შემუსრავდნენ’. იესო ნამდვილად ‘შემუსრეს’, ანუ მოკლეს, ავგუსტუსის შემდგომი მეფის, ტიბერიუსის, მმართველობის დროს (დანიელი 11:20–22).

რატომ ამბობს ლუკა, რომ მას შემდეგ, რაც იესო მოწაფეებს დაჰპირდა, რომ იქ მდგომთაგან ‘ზოგიერთები არ იგემებდნენ სიკვდილს’, იესოს გარდასახვა „რვა დღის შემდეგ“ მოხდა მაშინ, როცა მათე და მარკოზი ამბობენ, რომ ეს იყო „ექვსი დღის შემდეგ“? (მათ. 17:1; მარ. 9:2). როგორც ჩანს, ლუკამ მარკოზის მიერ მოხსენიებულ დღეებს ის დღეც მიათვალა, როცა იესო დაჰპირდა მოწაფეებს და ის დღეც, როცა იესოს გარდასახვა მოხდა.

(ლუკ 3:23)- (მათ1:16) მათე იესოს გენეალოგიურ ნუსხაში მოიხსენიებს ვინმე იაკობს, მაშინ როცა ლუკა ამბობს, რომ იოსები იყო „ელის ძე“. რატომ ასახელებენ მათე და ლუკა ორ სხვადასხვა პიროვნებას? (ლუკა 3:23; მათე 1:16).

მათეს სახარებაში ვკითხულობთ: „იაკობს შეეძინა იოსები“. აქ გამოყენებული ბერძნული ზმნა აშკარად იმაზე მიანიშნებს, რომ იაკობი იოსების ბიოლოგიური მამა იყო. მათე ამ შემთხვევაში იოსების გენეალოგიას, ანუ დავითის სამეფო ხაზს მოიხსენიებს, რომელიც ხაზს უსვამს იმას, რომ დავითის ტახტის კანონიერი მემკვიდრე იოსების შვილობილი, იესო, იყო. მეორე მხრივ, ლუკას სახარებაში ნათქვამია, რომ იოსები იყო „ელის ძე“. „ძეში“ შეიძლება საკუთარი ვაჟის გარდა, სიძეც იგულისხმებოდეს. ამის მაგალითია ლუკას 3:27-, სადაც იექონიას ვაჟი შეალთიელი მოხსენიებულია „ნერის ძედ“ (1 მატიანე 3:17; მათე 1:12). როგორც ჩანს, შეალთიელმა ცოლად შეირთო ნერის ქალიშვილი, რომლის სახელიც უცნობია. ამგვარად, შეალთიელი ნერის სიძე, ანუ მისი ძე გახდა. იოსებიც ამ გაგებით იყო „ელის ძე“, ვინაიდან ცოლად ჰყავდა ელის ქალიშვილი, მარიამი. ლუკა მოიხსენიებს იესოს დედის, მარიამის, გენეალოგიურ ხაზს, „რომელიც ხორციელად დავითის შთამომავალია“ (რომაელები 1:3). ამგვარად, ბიბლია იესოს ორ განსხვავებულ საგვარეულო ნუსხას წარმოგვიდგენს, რაც მნიშვნელოვან ინფორმაციას შეიცავს.

ლუკ. 4:25 —1მეფ 18:1  „სამი წელი და ექვსი თვე“: 1 მეფეების 18:1-ის თანახმად, ელიამ „მესამე წელს“ გვალვის დასრულება აუწყა. აქედან გამომდინარე, ზოგი ასკვნის, რომ იესოს ნათქვამი ეწინააღმდეგება „პირველ მეფეებში“ ჩაწერილს. თუმცა ის, რასაც „პირველ მეფეებში“ ვკითხულობთ, არ მიუთითებს იმაზე, რომ გვალვა სამ წელზე ნაკლებ ხანს გაგრძელდა. ამ პერიოდის ათვლა, როგორც ჩანს, მაშინ დაიწყო, როცა გვალვის შესახებ ელიამ პირველად აუწყა ახაბს (1 მეფ. 17:1). სავარაუდოდ, ელიამ ეს სიტყვები მაშინ უთხრა მეფეს, როცა მშრალი სეზონი უკვე კარგა ხნის დაწყებული იყო. ჩვეულებრივ, მშრალი სეზონი ექვსი თვე ან უფრო დიდი ხანი გრძელდებოდა. მეტიც, გვალვა არც მას მერე დასრულებულა, რაც „მესამე წელს“ ელია ახაბს ეჩვენა. ეს მხოლოდ ქარმელის მთასთან ელიას მიერ ბაალის თაყვანისმცემლებთან დაპირისპირების შემდეგ მოხდა (1 მეფ. 18:18—45). მაშასადამე, ლუკას 4:25 და იაკობის 5:17, სადაც იესოს და მისი ნახევარძმის სიტყვებია ჩაწერილი, სრულ თანხმობაშია 1 მეფეების 18:1-თან.

(ლუკ9:1-3)  (მარ6:7-9) იმისათვის, რომ გავიგოთ, რისი თქმა უნდოდა იესოს მოწაფეებისთვის, ყურადღება მივაქციოთ სიტყვებს, რაც სამივე სახარებაშია მოხსენიებული. ბიბლიის ამ ეპიზოდის მიხედვით, რომელიც აგრეთვე მათეს 10:5—10-შია ჩაწერილი, იესო მოციქულებს ეუბნება, რომ არ წაიღონ თან „ორი ხელი ტანსაცმელი“, „გამოსაცვლელი ტანსაცმელი“. ლოგიკურია, რომ ყველა მოციქულს ტანთ ეცმებოდა ერთი ხელი ტანსაცმელი. ამიტომ, მათ მიეცათ მითითება, რომ თან არ წაეღოთ გამოსაცვლელი ტანსაცმელი. იგივე შეიძლება ითქვას სანდლებზეც. მარკოზის სახარებაში ნათქვამია, რომ მოწაფეებს უნდა „შეეკრათ სანდლები„, რომლებიც უკვე ფეხთ ემოსათ. რისი თქმა შეიძლება ხელჯოხზე? „იუდაური ენციკლოპედია“ აღნიშნავს: „როგორც ჩანს, ძველ ისრაელში ჩვეულება არსებობდა, რომ თან ეტარებინათ ხელჯოხი“ (დაბ. 32:10). სწორედ ამიტომ, მარკოზის სახარების მიხედვით, იესომ მოციქულებს მიუთითა, რომ „არაფერი წაეღოთ“ ხელჯოხის მეტი, რადგან მათ უკვე ისედაც ჰქონდათ თან ხელჯოხი. ამრიგად, სახარების დამწერებმა ყურადღება გაამახვილეს იმაზე, რომ იესოს მითითების თანახმად, მოწაფეები არ უნდა მოეცდინა ზედმეტ საზრუნავს.

ეს აზრი განამტკიცა მათემ, რომელმაც თავად მოისმინა იესოს მითითება და თავის სახარებაში ჩაწერა. იესომ თქვა: „ნუ შეიძენთ ოქრო-ვერცხლს ან სპილენძს სარტყლის ქისებისთვის, ნურც საგზლის აბგას გზისთვის, ნურც ორ ხელ ტანსაცმელს, ნურც სანდლებსა და ხელჯოხს, რადგან მშრომელი საზრდოს ღირსია“ (მათ. 10:9, 10). რისი თქმა შეიძლება სანდლებზე, რომლებიც მოწაფეებს ეცვათ და ხელჯოხზე, რომლებიც ხელში ეჭირათ? იესომ უთხრა მათ, რომ არ შეეძინათ ეს ნივთები, მაგრამ მას არ უთქვამს მათთვის, რომ რაც უკვე ჰქონდათ, გადაეყარათ. რატომ მისცა მან მოწაფეებს ასეთი მითითება? როგორც თავად ახსნა, „მშრომელი საზრდოს ღირსია“. სწორედ ეს იყო იესოს მითითების მიზანი, რაც თანხმობაშია მის მიერ მთაზე წარმოთქმულ მოწოდებასთან, კერძოდ, რომ მის მიმდევრებს არ უნდა ენერვიულათ იმაზე, თუ რა ეჭამათ, რა ესვათ ან რით შემოსილიყვნენ (მათ. 6:25—32).

მართალია, ერთი შეხედვით, შეიძლება ურთიერთგამომრიცხავი მოგეჩვენოთ სახარებებში მოცემული ცნობები, მაგრამ სინამდვილეში ყველა ერთ აზრს ატარებს. როგორც დავინახეთ, მოციქულებს ის უნდა წაეღოთ თან, რაც უკვე ისედაც ჰქონდათ და ზედმეტი ნივთების შეძენით არ უნდა მოცდენილიყვნენ, რადგან ყოველივე აუცილებლით იეჰოვა უზრუნველყოფდათ.

 (ლუკა 18:35—43; მათე 20:29—34)სად განკურნა იესომ უსინათლო კაცი? ლუკას სახარებაში ვკითხულობთ, რომ იესომ უსინათლო კაცი მაშინ განკურნა, როცა „იერიხონს უახლოვდებოდა“. მათეს სახარებაში კი ნათქვამია, რომ იესომ ორ უსინათლოს დაუბრუნა თვალისჩინი მაშინ, როცა „იერიხონიდან გამოდიოდა“ (ლუკა 18:35—43; მათე 20:29—34). ფაქტიურად, მათესა და ლუკას მონათხრობი ერთმანეთს ავსებს. როგორც ჩანს, მათემ ყურადღება უსინათლოების რაოდენობაზე გაამახვილა, მაშინ, როცა ლუკამ ყურადღება იმას მიაქცია, თუ რა უთხრა იესომ ერთ-ერთ მათგანს. რაც შეეხება შემთხვევის ადგილს, არქეოლოგიური გათხრების შედეგად დადგინდა, რომ იესოს დროს იერიხონი ორი ნაწილისგან შედგებოდა. ქალაქის ძველი, ებრაული ნაწილი დაახლოებით კილომეტრ-ნახევრით იყო დაშორებული ქალაქის შედარებით ახალი, რომაული ნაწილისგან. როგორც ჩანს, იესო ამ ორ ქალაქს შორის იმყოფებოდა, როცა ეს სასწაული მოახდინა.

იესო იყო ქურდი? ლუკა 19: 29-34 ”[[იესომ] გაგზავნა თავისი მოწაფეებიდან ორი მათგანი და უთხრა მათ: წადი სასაზღვრო სოფელში და იქ, შესვლისთანავე ნახავთ ვირის ხაფანგში, რომელსაც არავის უჩხუბია; გაათავისუფლე და მოიყვანე. თუ ვინმე გკითხავთ: რატომ ათავისუფლებთ მას? თქვენ ასე უპასუხებთ: რადგან უფალი მას სჭირდება. როდესაც გაგზავნილნი წავიდნენ, იპოვნეს ის, რაც იესომ უთხრა მათ. როდესაც ვირი გაათავისუფლეს, მათ მეპატრონეებმა უთხრეს: რატომ გაათავისუფლებთ? მათ უპასუხეს: რადგან მას უფალი სჭირდება ”. ბავშვობიდან ყოველთვის ვსწავლობდი, რომ რაღაცის გაკეთების გარეშე კითხვა ქურდობაა!

პასუხი: თქვენ უბრალოდ უნდა წაიკითხოთ მარკოზის 11: 166-ში, სადაც ვკითხულობთ: ”ახლა, როდესაც ისინი ჩავიდნენ იერუსალიმთან, ბეთფაგასა და ბეთნიასთან, ზეთისხილის მთაზე, მან გაგზავნა თავისი მოწაფეები და უთხრა მათ:” წადი სოფელში, რომელიც არის თქვენს დანახვაზე დაუყოვნებლივ, და მას შემდეგ რაც შეხვალთ, ნახავთ ვირი, რომელიც მიბმულია, რომელზეც კაცობრიობის წიაღი ჯერ კიდევ არავის ეცალა; გაათავისუფლე და მოიყვანე. და თუ ვინმე გეუბნება, 'რატომ აკეთებ ამას?' თქვით: "მას უფალი სჭირდება და იგი მალევე გაგზავნის მას." მაგრამ იქ მდგარმა ზოგიერთებმა დაიწყეს და უთხრეს მათ: "რას აკეთებ, ვირი გაათავისუფლე?" მათ უთხრეს ზუსტად ის, რაც იესომ თქვა; და მოდით წავიდეთ ”. იხილეთ, რამდენად საინტერესოა მათე 21: 3: „და თუ ვინმე გეტყვით რამეს,უნდა თქვა, რომ უფალს სჭირდება ისინი. "იმასთან ერთად, ვინც მათ დაუყოვნებლად გაგზავნის."

რაც შეგვიძლია დავასკვნათ:

1- მათ თავაზიანად ჰკითხეს.

2- ვირი ჯერ არ იყო გასალახი.

3- მეპატრონეებმა ნახეს და იმყოფებოდნენ.

4- ისინი ბრუნდებოდნენ.

5- ისმენს მფლობელთა თანხმობას, ანუ მათ საშუალება მისცეს ვირის აღებას, წინააღმდეგობის გაწევის გარეშე.

6- ეს არ იყო ძარცვა.

იოანეს სახარების ავტორობა — ნამდვილად გამორიცხავს მტკიცებულებები იოანე მოციქულს?

იოანეს სახარება მართლაც განსხვავდება მათეს, მარკოზისა და ლუკასგან. განსხვავებულია მისი სტილი, თხრობის წყობა, იესოს გამოსვლები და ქრისტოლოგიური აქცენტები. სწორედ ამიტომ თანამედროვე ბიბლიისმცოდნეობაში იოანეს სახარების ავტორობა სადავო საკითხია.

მაგრამ აქ თავიდანვე უნდა გავაკეთოთ მნიშვნელოვანი განსხვავება:

„იოანეს სახარების ავტორობა სადავოა“ არ ნიშნავს „დამტკიცებულია, რომ იოანე მოციქული მისი ავტორი ვერ იქნებოდა“.

კრიტიკოსების მიერ მოყვანილი არგუმენტები ამის დასამტკიცებლად ხშირად ერთმანეთში ურევს ფაქტს, ინტერპრეტაციასა და ჰიპოთეზას. მოდი, თითოეული მათგანი განვიხილოთ.

---

1. „იოანეს სახარება ძალიან განსხვავდება სინოპტიკოსებისგან“

იოანეს სახარება ნამდვილად განსხვავდება მათეს, მარკოზისა და ლუკასგან. მაგრამ ეს თავისთავად ავტორობის წინააღმდეგ არგუმენტი არ არის.

ერთი და იმავე ადამიანის შესახებ სხვადასხვა ავტორს შეიძლება ჰქონდეს სრულიად განსხვავებული აქცენტები. ერთმა შეიძლება ყურადღება გაამახვილოს მოკლე მოვლენებზე, მეორემ — ხანგრძლივ საუბრებზე, მესამემ — იერუსალიმში მომხდარ მოვლენებზე.

იოანე თვითონ გვიხსნის თავის მიზანს:

„ესენი კი დაიწერა, რათა ირწმუნოთ, რომ იესო არის ქრისტე, ღვთის ძე.“ — იოანე 20:31

ამიტომ მისი მიზანი არ ყოფილა სინოპტიკოსების უბრალოდ გამეორება.

სინამდვილეში, იოანეს სახარებაში უამრავი ისეთი ეპიზოდია, რომელიც სინოპტიკოსებში საერთოდ არ გვხვდება. ეს შეიძლება მიუთითებდეს დამოუკიდებელ ტრადიციაზე და არა აუცილებლად გამოგონებაზე.

ამიტომ ლოგიკური დასკვნაა:

განსხვავება ≠ განსხვავებული ავტორი.

---

2. „იოანესთან იესოს მსახურება დაახლოებით სამი წელია, სინოპტიკოსებთან კი ერთი“

ეს არგუმენტი იმაზეა დამოკიდებული, თითქოს სინოპტიკოსები იესოს მსახურებას მხოლოდ ერთ წლამდე ზღუდავენ.

მაგრამ მათეს, მარკოზსა და ლუკაში არსად წერია:

„იესოს მსახურება მხოლოდ ერთი წელი გაგრძელდა.“

ეს არის თანამედროვე მკვლევრების მიერ ტექსტიდან გაკეთებული ქრონოლოგიური რეკონსტრუქცია.

იოანე კი რამდენიმე პასექს ახსენებს — მაგალითად, იოანე 2:13-ში, 6:4-ში და 11:55-ში. ამიტომ მისი ტექსტი უფრო ხანგრძლივ ქრონოლოგიას იძლევა.

მაგრამ სინოპტიკოსების მიერ ზოგიერთი პერიოდის გამოტოვება არ ნიშნავს, რომ ის პერიოდი არ არსებობდა.

ისტორიული ბიოგრაფიის ავტორს არ მოეთხოვება მთელი ცხოვრების დეტალურად აღწერა.

ამიტომ აქ წინააღმდეგობის დასამტკიცებლად საჭიროა უფრო ძლიერი მტკიცებულება, ვიდრე უბრალოდ განსხვავებული ქრონოლოგიური შერჩევა.

---

3. „იოანესთან იესო სულ სხვანაირად ლაპარაკობს“

ეს მართლაც ერთ-ერთი მთავარი არგუმენტია.

სინოპტიკოსებში იესო ხშირად საუბრობს იგავებითა და ღვთის სამეფოზე, ხოლო იოანესთან ვხვდებით ხანგრძლივ დისკურსებს:

„მე ვარ პური სიცოცხლისა.“

„მე ვარ ნათელი წუთისოფლისა.“

„მე ვარ გზა, ჭეშმარიტება და სიცოცხლე.“

მაგრამ აქ კრიტიკოსი ერთ მნიშვნელოვან ნაბიჯს გამოტოვებს.

განსხვავებული შერჩეული მასალა არ ნიშნავს აუცილებლად განსხვავებულ ისტორიულ პიროვნებას.

იოანეს შეიძლება უბრალოდ ჰქონოდა ისეთი ტრადიციები ან მოგონებები, რომლებიც სინოპტიკოსებმა არ შეიტანეს.

ამასთანავე, მაღალი ქრისტოლოგია სინოპტიკოსებისთვისაც უცხო არ არის.

მაგალითად, მარკოზი 2:5–12-ში იესო ცოდვებს პატიობს და ამ უფლებამოსილებასთან დაკავშირებით დაპირისპირება ხდება. მარკოზი 14:61–62-ში იესო საკუთარ თავს კაცის ძესთან დაკავშირებულ განსაკუთრებულ მდგომარეობაში წარმოაჩენს. მათე 11:27-ში კი იესოსა და მამის ურთიერთობა უნიკალურად არის წარმოდგენილი.

ამიტომ არასწორია თქმა:

„იოანემ პირველად მოიგონა მაღალი ქრისტოლოგია.“

უფრო ზუსტი იქნება:

იოანე მაღალი ქრისტოლოგიის საკითხს ბევრად უფრო პირდაპირ და სისტემურად ავითარებს.

---

4. პასექის თარიღი — იოანე და სინოპტიკოსები ერთმანეთს ეწინააღმდეგებიან?

ეს ნამდვილად არის ერთ-ერთი ყველაზე რთული საკითხი.

იოანეს თხრობაში იესოს სიკვდილი დაკავშირებულია პასექის მომზადებასთან, მაშინ როცა სინოპტიკურ თხრობაში ბოლო ვახშამი პასექის სუფრასთან არის დაკავშირებული.

ეს განსხვავება არსებობს და მისი იგნორირება არ არის საჭირო.

მაგრამ აქედან ავტომატურად არ გამომდინარეობს:

„ამიტომ იოანე ისტორიული მოწმე ვერ იქნებოდა.“

არსებობს სხვადასხვა შესაძლო ახსნა:

• კალენდარული განსხვავებები;
• „პასექის“ სხვადასხვა მნიშვნელობით გამოყენება;
• სადღესასწაულო პერიოდისა და უშუალოდ პასექის სუფრის ერთმანეთისგან განსხვავება;
• სხვადასხვა თხრობის ქრონოლოგიური აქცენტი.

შეიძლება რომელიმე ახსნა უფრო დამაჯერებლად მივიჩნიოთ, ვიდრე სხვა.

მაგრამ ეს უკვე ქრონოლოგიის ინტერპრეტაციის საკითხია, არა იოანეს ავტორობის პირდაპირი უარყოფა.

---

5. „იოანე უბრალო მეთევზე იყო და ასეთი ბერძნული ტექსტის დაწერა არ შეეძლო“

აქ ხშირად მოჰყავთ საქმეების 4:13, სადაც პეტრე და იოანე მოხსენიებულნი არიან როგორც:

„უსწავლელი და უბრალო ადამიანები.“

მაგრამ ეს სიტყვები ავტომატურად არ ნიშნავს:

„წერა-კითხვის უცოდინარი ადამიანები, რომლებსაც ბერძნულად ტექსტის შექმნა არ შეეძლოთ.“

საქმეების კონტექსტში საუბარია მათ პროფესიულ რაბინულ/სკრიბალურ განათლებაზე.

ამიტომ:

„არ ჰქონდა ფორმალური რაბინული განათლება“ ≠ „განათლების მიღება საერთოდ არ შეეძლო“.

გარდა ამისა, გალილეა მრავალენოვანი გარემო იყო. ბერძნული ენა ფართოდ გამოიყენებოდა აღმოსავლეთ ხმელთაშუაზღვისპირეთში. ამიტომ იოანეს ბერძნული ენის ცოდნა ისტორიულად სრულიად წარმოუდგენელი არ არის.

უფრო მეტიც, თუ იოანე მოგვიანებით ქრისტიანული მოძრაობის ლიდერი გახდა, წლების განმავლობაში მას შეეძლო გაეღრმავებინა თავისი ცოდნა და გამოცდილება.

ამიტომ მისი მეთევზეობა თავისთავად ვერ გამორიცხავს სახარების ავტორობას.

---

6. „ლოგოსი“ ბერძნული ფილოსოფიაა და იოანე ამას ვერ დაწერდა

იოანეს სახარების პირველი სიტყვები მართლაც უნიკალურია:

„დასაბამიდან იყო სიტყვა [ლოგოსი]...“

კრიტიკოსი ამბობს:

„ლოგოსი ფილოსოფიური ტერმინია, ამიტომ ავტორი აუცილებლად ელინისტურად განათლებული ქრისტიანი უნდა ყოფილიყო.“

მაგრამ ეს ზედმეტად მარტივი სქემაა.

ლოგოსის იდეის პარალელები მხოლოდ ბერძნულ ფილოსოფიაში არ უნდა ვეძებოთ.

ებრაულ წერილებში ღვთის სიტყვას განსაკუთრებული როლი აქვს:

„უფლის სიტყვით შეიქმნა ზეცა.“ — ფსალმუნი 33:6

დაბადების პირველ თავშიც ღმერთი ქმნის თავისი სიტყვით.

იოანეს პროლოგი ამიტომ შეიძლება განვიხილოთ როგორც ებრაული ღვთისმეტყველების განვითარება ბერძნულენოვან გარემოში.

ეს ნიშნავს, რომ:

იოანეს ბერძნული ენა და მაღალი თეოლოგიური სტილი არ ამტკიცებს, რომ ავტორი იოანე ვერ იქნებოდა.

---

7. „საყვარელი მოწაფე“ იოანე არ არის

ეს უფრო სერიოზული საკითხია.

იოანეს სახარებაში ავტორი თავის სახელს პირდაპირ არ ამბობს. ამის ნაცვლად გვხვდება:

„მოწაფე, რომელიც უყვარდა იესოს.“

ეს მოწაფე განსაკუთრებულად ახლოს არის იესოსთან.

ის იესოსთანაა ბოლო ვახშამზე.

ის წამების ძელთანაა

ის ცარიელ სამარხთან მიდის.

ის პეტრესთან ერთად მონაწილეობს მოვლენებში.

და იოანე 21:24-ში ვკითხულობთ:

„ეს არის ის მოწაფე, რომელიც მოწმობს ამაზე და დაწერა ეს.“

ეს ძალიან მნიშვნელოვანი მტკიცებულებაა.

კრიტიკოსი ამბობს, რომ რადგან წერია „ვიცით“, ტექსტი აუცილებლად სხვა ადამიანთა ჯგუფმა დაწერა.

მაგრამ ეს დასკვნა აუცილებელი არ არის.

„ჩვენ ვიცით“ შეიძლება ნიშნავდეს ამ მოწაფის მოწმობის დადასტურებას და არა იმას, რომ იგი ტექსტის ავტორი საერთოდ არ ყოფილა.

შესაძლებელია ტექსტს ჰქონოდა საბოლოო რედაქტორი ან გადამწერი, მაგრამ ეს სრულიად განსხვავდება იმისგან, რომ იოანეს არანაირი კავშირი არ ჰქონდა სახარებასთან.

---

8. „იოანეს საზოგადოებამ დაწერა სახარება“

„იოანეს საზოგადოება“ თანამედროვე კვლევაში ცნობილი ჰიპოთეზაა.

მაგრამ უნდა გავარჩიოთ:

ტექსტიდან პირდაპირ მიღებული ინფორმაცია

და

თანამედროვე მკვლევრის მიერ შექმნილი ისტორიული მოდელი.

სახარებაში არ წერია:

„იოანე გარდაიცვალა და მისმა მოწაფეებმა მისი ჩანაწერები შეკრიბეს.“

არც წერია:

„ეს სახარება იოანეს სკოლამ დაწერა.“

ეს არის რეკონსტრუქცია, რომელიც ტექსტის სტილზე, რედაქციაზე, ტრადიციებზე და ისტორიულ გარემოზე დაყრდნობით იქმნება.

შეიძლება ასეთი პროცესი მართლაც არსებობდა.

მაგრამ თუნდაც სახარებას რედაქტირება ან საბოლოო ფორმის ჩამოყალიბება ჰქონოდა, აქედან არ გამომდინარეობს:

„იოანე ამ ტექსტის უკან მდგომი მოწმე არ იყო.“

ეს ორი სრულიად განსხვავებული მტკიცებაა.

---

9. „სინაგოგიდან გაძევება“ აუცილებლად I საუკუნის ბოლოს მიუთითებს

იოანე 9:22-ში ნათქვამია, რომ ვინც იესოს ქრისტედ აღიარებდა, სინაგოგიდან იქნებოდა გაძევებული.

ამ ტექსტს ზოგი მკვლევარი უკავშირებს I საუკუნის ბოლოს იუდეველებსა და ქრისტიანებს შორის გამწვავებულ ურთიერთობას.

მაგრამ ტექსტში კონკრეტული თარიღი არ წერია.

არ არის ნათქვამი:

„ეს მოხდა ახ.წ. 85–90 წლებში.“

ამასთან, ქრისტიანებისა და იუდეველთა დაპირისპირება გაცილებით ადრე არსებობდა.

ამიტომ ამ მუხლის გამოყენება ზუსტად 90–110 წლების დასადგენად ზედმეტად ძლიერი დასკვნაა.

შეიძლება იგი გვიანდელ ვითარებას ასახავდეს, მაგრამ ეს ჯერ უნდა დამტკიცდეს.

---

10. „თუ სახარება 90–110 წლებში დაიწერა, იოანე უკვე გარდაცვლილი უნდა ყოფილიყო“

ესეც ვარაუდია და არა დადასტურებული ფაქტი.

თუ იოანე იესოს დროს ახალგაზრდა კაცი იყო, 90-იან წლებში მისი სიცოცხლე ისტორიულად შეუძლებელი არ არის.

ტრადიციულად იოანე სწორედ იმ მოციქულად ითვლებოდა, რომელმაც სხვა მოციქულებზე დიდხანს იცხოვრა.

შეიძლება ეს ტრადიცია ისტორიულად ზუსტად არ ასახავდეს მოვლენებს, მაგრამ მისი არსებობა აჩვენებს, რომ:

„90-იან წლებში იოანე აუცილებლად გარდაცვლილი იყო“ — ამის თქმა არ შეგვიძლია.

---

11. იოანეს ავტორობის ტრადიცია გვიანდელი გამოგონება არ არის

აქ კრიტიკული მნიშვნელობა აქვს ადრეულ ქრისტიანულ მოწმობებს.

II საუკუნის ქრისტიანი მწერალი ირინეოსი იოანეს პირდაპირ უკავშირებს მეოთხე სახარებას.

ეს მნიშვნელოვანია არა იმიტომ, რომ II საუკუნის ავტორის სიტყვა ავტომატურად შეცდომისგან თავისუფალია, არამედ იმიტომ, რომ ეს მოწმობა გვიჩვენებს:

იოანესთან დაკავშირებული ავტორობის ტრადიცია უკვე ძალიან ადრეულ პერიოდში არსებობდა.

ეს არ არის შუა საუკუნეებში შექმნილი ლეგენდა.

ამასთან, ირინეოსის ტრადიცია უკავშირდება პოლიკარპეს ხაზს, ხოლო პოლიკარპე ადრეული აზიის ეკლესიის წარმომადგენელი იყო.

ამიტომ ავტორობის საკითხის განხილვისას ადრეული ეკლესიის ტრადიციის უბრალოდ „გამოგონებად“ გამოცხადება ისტორიულად არასწორია.

---

12. თუ უცნობმა ავტორმა მოიგონა იოანე, რატომ არის ტექსტი ასე დაკავშირებული კონკრეტულ მოწმე-მოწაფესთან?

ეს კითხვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია.

სახარება საკუთარ თავს არ წარმოადგენს უბრალოდ როგორც ფილოსოფიურ ტრაქტატს.

ის მუდმივად მიუთითებს მოწმობაზე.

იოანე 19:35:

„ვინც იხილა, მან დაამოწმა.“

იოანე 21:24:

„ეს არის მოწაფე, რომელიც მოწმობს ამაზე.“

ანუ ტექსტის ავტორიტეტი დაკავშირებულია მოწმის მოწმობასთან.

ამიტომ ყველაზე მარტივი მოდელი შეიძლება იყოს:

იესოს ახლო მოწაფე → მისი მოწმობა → მისი ტრადიციის გადმოცემა → საბოლოო წერილობითი ფორმა.

შესაძლოა ამ პროცესში რედაქტირებაც მოხდა.

მაგრამ ეს მოდელი ბევრად უფრო ფრთხილია, ვიდრე განცხადება:

„II საუკუნის უცნობმა ადამიანმა ყველაფერი გამოიგონა.“

---

საბოლოო შეფასება

მოდით, კრიტიკოსების ძირითადი არგუმენტები პირდაპირ შევაჯამოთ.

„იოანე განსხვავდება სინოპტიკოსებისგან.“

— დიახ, მაგრამ განსხვავება ავტორის შეცვლის მტკიცებულება არ არის.

„იოანეს იესო სხვანაირად საუბრობს.“

— ეს შეიძლება განსხვავებული წყაროებით, შერჩეული მასალითა და თეოლოგიური მიზნით აიხსნას.

„იოანეს მსახურების ქრონოლოგია განსხვავებულია.“

— ეს ქრონოლოგიური საკითხია და არა პირდაპირი ავტორობის მტკიცებულება.

„პასექის თარიღი განსხვავებულია.“

— ეს რეალური სირთულეა, მაგრამ სხვადასხვა ისტორიული და კალენდარული ახსნა არსებობს.

„იოანე უსწავლელი მეთევზე იყო.“

— „უსწავლელი“ არ ნიშნავს წერა-კითხვის უცოდინარს და მით უმეტეს არ ნიშნავს, რომ მას ბერძნულად ვერ შეეძლო აზრის გადმოცემა.

„ლოგოსი ბერძნული ფილოსოფიაა.“

— იოანეს ლოგოსის იდეას აქვს როგორც ელინისტური, ისე ძლიერი ებრაული ფონი.

„საყვარელი მოწაფე ანონიმურია.“

— დიახ, მისი სახელის პირდაპირი მითითება არ ხდება, მაგრამ ტექსტი მას უშუალო მოწმედ წარმოგვიდგენს.

„იოანეს საზოგადოებამ დაწერა.“

— ეს შესაძლებელია როგორც ისტორიული მოდელი, მაგრამ ტექსტიდან პირდაპირ დადასტურებული ფაქტი არ არის.

„სინაგოგიდან გაძევება 85–90 წლებს ამტკიცებს.“

— არა; ეს კონკრეტული თარიღი ტექსტში არ წერია.

„ამიტომ იოანე მოციქული ვერ იქნებოდა ავტორი.“

— ეს უკვე არგუმენტებიდან გაცილებით ძლიერი დასკვნის გაკეთებაა, ვიდრე თავად მტკიცებულებები იძლევა.

---

დასკვნა

იოანეს სახარების ავტორობის საკითხში ყველაზე სამართლიანი და ძლიერი პოზიცია ასეთია:

იოანეს სახარება ფორმალურად ანონიმურია და მისი საბოლოო რედაქციისა და წარმოშობის შესახებ თანამედროვე მეცნიერებაში რეალური დებატია. თუმცა მისი განსხვავებული სტილი, მაღალი ქრისტოლოგია, „ლოგოსის“ გამოყენება, ქრონოლოგიური სირთულეები და „საყვარელი მოწაფის“ ანონიმურობა არ ამტკიცებს, რომ იოანე ზებედეს ძეს სახარებასთან კავშირი არ ჰქონდა ან მისი ავტორობა ისტორიულად შეუძლებელია.

განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან გავმიჯნოთ სამი სხვადასხვა რამ:

ტექსტი შეიძლება რედაქტირებული იყოს — და მაინც ეფუძნებოდეს იოანეს მოწმობას.

ტექსტი შეიძლება თეოლოგიურად ღრმა იყოს — და მაინც მომდინარეობდეს იესოს უშუალო მოწაფისგან.

ტექსტი შეიძლება ფორმალურად ანონიმური იყოს — და მაინც ჰქონდეს ადრეული და კონკრეტული ავტორობის ტრადიცია.

ამიტომ სწორი ისტორიული ფორმულირება არ არის:

„მეცნიერებამ დაამტკიცა, რომ იოანეს სახარება იოანემ ვერ დაწერა.“

უფრო ზუსტი ფორმულირებაა:

„იოანეს სახარების ავტორობა თანამედროვე მეცნიერებაში სადავოა, მაგრამ კრიტიკოსების მიერ მოყვანილი არგუმენტები არ არის საკმარისი იმის დასამტკიცებლად, რომ იოანე მოციქული მისი მთავარი მოწმე ან ავტორი ვერ იქნებოდა.“

პირისპირ ელაპარაკებოდა უფალი მოსეს, როგორც კაცი ელაპარაკება კაცს"

(გამოსვლა 33:11) ღმერთი არავის არასოდეს უხილავს"

(იოანე 1:18)

13.ინ5:31 და ინ 8:14 იესოს დამოწმება მსს თავზე საკმარისია თუ არ არის?

ინ 8 : 15-18 დაასაბუთა თუ რას გულისხმობდა ამ სიტყვებში. კერძოდ მის და მამის მოწმობას რადგან იესო მარტო არ ოყო იესოს არ სჭირდებოდა ირგვლივ მყოფი ადამიანების მოწმობა  არამედ მისი სიტყვწბი უკვე მტკიცება იყო რადგან მარტო არ იყო არამედ მამა იყო მასთან რომელსაც ვერ ხედავდნენ. ისევე როგორც ბიბლიის კრიტიკოსები ვერ ხედავენ

(ინ13:27 ) და (ლუკ 22 :3,7,8)  სერობამდე შევიდა თუ სერობის მერე სატანა იუდაში  

სატანა იუდაში მანამდეც შევიდა და გაცემის საღამოსაც. მანამდე რომარ შესულიყო როგორ დაგეგმავდა ამ ყველაფერს? ვონ დაადგინა რომ მხოლოდ ერთხელ შევიდოდა სატანა იუდაში?  ბიბლიის კრიტიკოსებმა?

უფროსი მღვდლები და ხალხის უხუცესები პასექის დადგომამდე დროს ფუჭად არ კარგავენ. ისინი მღვდელმთავარ კაიაფას ეზოში იკრიბებიან. ეს მამაკაცები აღშფოთებულები არიან იმის გამო, რომ იესომ ასე საჯაროდ ამხილა, ამიტომ მოილაპარაკებენ, მზაკვრულად შეიპყრონ იგი და მოკლან. საინტერესოა, როდის და როგორ აპირებენ ისინი თავიანთი ჩანაფიქრის განხორციელებას. „დღესასწაულზე არა, ხალხში აურზაური რომ არ ატყდეს“, — ამბობენ ისინი (მათე 26:4, 5). მათ იმიტომ ეშინიათ, რომ ბევრი პატივისცემითაა განწყობილი იესოს მიმართ.

ამასობაში რელიგიურ წინამძღოლებთან ერთი კაცი მიდის. მათდა გასაკვირად, ეს კაცი თავად იესოს მოციქული, იუდა ისკარიოტელია. სატანამ შთააგონა მას, რომ გაეცა თავისი მოძღვარი. იუდა ეკითხება მათ: „რას მომცემთ, ის რომ გადმოგცეთ?“ (მათე 26:15). ამ მამაკაცებს უხარიათ ამის გაგონება და ჰპირდებიან, რომ ვერცხლის ფულს მისცემენ (ლუკა 22:5). რა თანხაზე რიგდებიან? მათ 30 ვერცხლი უნდა მისცენ იუდას. საგულისხმოა, რომ მონის საფასური 30 შეკელია (გამოსვლა 21:32). ამგვარად ეს კაცები ცხადყოფენ, რომ სძულთ იესო და არაფრად აგდებენ. ამის შემდეგ იუდა ხელსაყრელი შემთხვევის ძებნას იწყებს, რათა ისე გადასცეს მათ იესო, რომ ახლომახლო ხალხი არ იყოს (ლუკა 22:6).

როცა  აღნიშნეს პასექი და ახლა იესო დავითის მიერ წარმოთქმულ წინასწარმეტყველურ სიტყვებს ციტირებს: „ვისთანაც მშვიდობა მქონდა, ვისაც ვენდობოდი და ვინც ჩემს პურს ჭამდა, ჩემზე აღმართა ქუსლი“. შემდეგ დასძენს: „ერთი თქვენგანი გამცემს“ (ფსალმუნი 41:9; იოანე 13:18, 21).

 „ის არის გამცემი ვისაც ჩაწებულ ლუკმას მივცემ“. ამის შემდეგ იესო აწებს ლუკმას და იუდას აძლევს, თან ამბობს: „მართალია კაცის ძე მიდის, როგორც დაწერილია მასზე, მაგრამ ვაი იმას, ვინც კაცის ძეს გასცემს! მისთვის უმჯობესი იქნებოდა, არ დაბადებულიყო“ (იოანე 13:26; მათე 26:24). ამის მერე სატანა შედის იუდაში. ეს კაცი, რომელიც უკვე ისედაც გახრწნილია, ახლა სატანის ნებას ჰყვება და ამგვარად „დაღუპვის ძე“ ხდება (იოანე 6:64, 70; 12:4; 17:12).

(ინ19:17)-(ლუკ23:26) როცა იესო მიჰყავთ, რათა ძელზე გააკრან, მას თვითონ ვე ატარებინებენ თავის წამების ძელს. ახლა პარასკევია, 14 ნისანი; შეიძლება შუა დღე ა ხლოვდება. იესოს არ უძინია ხუთშაბათი ს ა დრიანი დილიდან და ამ დ როის განმავლობაში ის იტანჯებოდა ხან ერთი და ხან მეორე საშინელი მდგომარეობით. გასაგებია, რომ ძელის სიმძიმე მალე ძ ალას აცლის მას. ამიტომ ვ ინმე გამვლელ აფრიკელ სიმონ კვირინელს ატარებინებენ ამ ძელს.

ცხადია, პირველ რიგში, როგორც იოანე აღნიშნავს, იესომ ატარა  მაგრამ შემდეგ, რასაც ადასტურებს მათე, მარკოზი და ლუკა, დანარჩენი გზა ატარა სიმონმა

(იოან19:39) (მრ15:46,47) სახარების დამწერები ამბობენ, რომ იესოს ცხედარი, ძელიდან ჩამოხსნის შემდეგ იოსებ არიმათიელმა, „სუფთა ტილოში“ გაახვია (მათე 27:57–61; მარკოზი 15:42–47; ლუკა 23:50–56). იოანე მოციქული ამატებს: „მოვიდა ნიკოდემოსიც. . . და მ ოუტანა ასი ოდელი ტრასმირნისა და ალოეს ნაზავი. აიღეს და შეახვიეს იესოს გვამი ტილოში ნელსაცხებელთან ერთად, როგორც მიღებულია იუდეველთა შორის დამარხვისას“ (იოანე 19:39–42).

იუდეველები წესისამებრ ბანდნენ მკვდარს და შემდეგ ნელსაცხებელს სცხებდნენ (მათე 26:12; საქმეები 9:37). შაბათის შემდეგ, დილით, იესოს მიმდევარმა ქალებმა გადაწყვიტეს დაესრულებინათ სხეულის გამზადება, რომელიც უკვე სამარხში იყო დასვენებული. მაგრამ, როცა ისინი მივიდნენ ‘ნელსაცხებლით, რომ ეცხოთ მისთვის’, იესოს სხეული აღარ იყო სამარხში (მარკოზი 16:1–6; ლუკა 24:1–3).

შაბათის კანონის გამო ებრაელებს არ შეეძლოთ ამ დღეს მკვდრის დაკრძალვა. რადგანაც იესო შაბათის დაწყებამდე სამი საათით ადრე მოკვდა, იოსებ არიმათეელმა და სხვებმა იესო ისე დაკრძალეს, რომ მისი სხეული ბოლომდე არ იყო დამუშავებული (ლუკა 23:50—56). ამიტომ შაბათის დასრულების შემდეგ იესოს ზოგი მეგობარი სამარხისკენ გაემართა, რათა სხეულის დამუშავების პროცესი დაესრულებინათ (მარკოზი 16:1; ლუკა 24:1).

 ინ20:1 - მარ16:1,ლუკ24:10--რამდენი ქალი მივიდა სამარხთანო  იოან20:1,2

ჯერ კიდევ ადრიანი კვირა დილაა. მარიამ მაგდალელი და კიდევ რამდენიმე ქალი იესოს სამარხს უახლოვდებიან. მაგრამ შეხედეთ! სამარხის შესასვლელზე აფარებული ქვა გვერდზეა გადაგორებული. სამარხიც ცარიელია! მარიამი პეტრესა და იოანესკენ მიიჩქარის ახალი ამბის მოსაყოლად (იოანე 20:1, 2). მისი წასვლისთანავე სამარხში დარჩენილ ქალებს ანგელოზი ეცხადება. „ნუ გეშინიათ“, — ეუბნება ის მათ. შემდეგ ამატებს: „დაუყოვნებლივ წადით და უთხარით მის მოწაფეებს, რომ იგი აღდგა მკვდრეთით“ (მათე 28:2–7).

საქ1:18,19  მათ27:5-8 იუდა ტაძარში ყრის ვერცხლის მონეტებს, მიდის და თავის ჩამოხრჩობას ცდილობს. მაგრამ ტოტი, რომელზეც იუდა თოკს აბამს, როგორც ჩანს, ტყდება, მისი სხეული კლდეზე ენარცხება, სკდება და მთელი შიგნეულობა გადმოიფანტება.

მღვდელმთავრებმა არი ციან, რა უყონ ამ ვერცხლის მონეტებს. „დაუშვებელია ამის საგანძურში დადება, — ასკვნიან ისინი, — ვინაიდან სისხლის საფასურია“. ამიტომ მოთათბირების შემდეგ ამ ფულით უცხოელების სასაფლაოდ მეთუნის მინდორს ყიდულობენ. ამგვარად, ამ მინდორს „სისხლის მინდორი“ ეწოდება.

(საქ7:14)  (დაბ46:27) სეპტუაგინტა კიდევ ხუთ სახელს მოიხსენიებს. ამით აიხსნება, რატომ იხსენიებს სტეფანე საქმეების 7:14-ში 70-ის ნაცვლად 75-ს. როგორც ჩანს, ის სეპტუაგინტიდან ციტირებდა.

რატომ არის 1 კორინთელთა 10:8-ში ნათქვამი, რომ მეძაობისთვის ერთ დღეს 23 000 ისრაელი დაეცა, მაშინ როდესაც რიცხვნის 25:9-ში 24 000-ია მოხსენიებული?

ამ ორ მუხლში მოცემულ რიცხვებს შორის განსხვავებას რამდენიმე ახსნა აქვს. პირველი და უმარტივესი ახსნა ის არის, რომ ნამდვილი რაოდენობა 23 000-სა და 24 000-ს შორის მერყეობს, რაც რიცხვის დამრგვალების საშუალებას იძლევა; შედეგად, მიღებული რიცხვი ნაკლები ან მეტი იქნება.

ვნახოთ სხვა ახსნაც. შიტიმში ისრაელების თავს გადამხდარი ეს შემთხვევა მოციქულ პავლეს ძველ ქალაქ კორინთში მცხოვრები ქრისტიანებისთვის გამაფრთხილებელ მაგალითად მოჰყავს, ვინაიდან ამ ქალაქის მცხოვრებნი თავაშვებული ცხოვრების წესით იყვნენ ცნობილნი. ის წერდა: „ნურც ვიმეძავებთ, როგორც ზოგიერთი მათგანი მეძავობდა, და ერთ დღეს ოცდასამი ათასი კაცი დაეცა“. პავლეს სიტყვების თანახმად, იეჰოვას მიერ მეძაობისთვის განადგურებულთა რაოდენობა 23 000 იყო (1 კორინთელთა 10:8).

რიცხვნის 25-ე თავში ნათქვამია, რომ „მიეტმასნა ისრაელი ბაყალ-ფეღორს, და აღიგზნო რისხვა უფლისა ისრაელზე“. მაშინ იეჰოვამ მოსეს უბრძანა, რომ სიკვდილით დაესაჯა „ყოველი მთავარი ხალხისა“. მოსემ კი მსაჯულებს დაავალა ამ ბრძანების შესრულება. ბოლოს, ფინხასმა დაუყოვნებლივ განგმირა ერთი ისრაელი, რომელმაც მიდიანელი ქალი კარავში შეიყვანა და „შეწყდა მუსვრა“. თხრობა ასე მთავრდება: „გაწყდა მუსვრის დროს ოცდაოთხი ათასი კაცი“ (რიცხვნი 25:1—9).

„რიცხვნში“ მოცემულ რაოდენობაში, როგორც ჩანს, უშუალოდ იეჰოვას მიერ დახოცილთა გარდა, შედიოდა ‘ხალხის მთავრები’, რომლებიც მსაჯულებმა დახოცეს. შესაძლებელია, მსაჯულთა მიერ დახოცილ მთავართა რაოდენობა ათასამდე იყო და საერთო ჯამში დახოცილთა რაოდენობამ 24 000 შეადგინა. ეს მთავრები შეიძლება მეძაობდნენ ან ღრეობებში იღებდნენ მონაწილეობას, ანდა ხალხს არ უშლიდნენ ამის გაკეთებას. ამიტომ დამნაშავენი იყვნენ იმაში, რომ „მიეტმასნა ისრაელი ბაყალ-ფეღორს“.

საქ9:7 საქ 22:9  ზოგ თარგმანში საქმეების 9:7-ში წერია, რომ დამასკოსკენ მიმავალ გზაზე სავლეს თანამგზავრებს „ხმა ესმოდათ“, მაგრამ ვერავის ხედავდნენ. საქმეების 22:9-ში კი ამავე თარგმანებში საპირისპირო აზრია — პავლე ამბობს, რომ მისი თანამგზავრები სინათლეს ხედავდნენ, მაგრამ „არ სმენიათ ხმა“. „ხმად“ ნათარგმნი ბერძნული სიტყვა საქმეების 9:7-ში ნათესაობით ბრუნვაში დგას, ხოლო საქმეების 22:9-ში, ისევე როგორც საქმეების 9:4-ში, — ბრალდებით ბრუნვაში (აკუზატივი). რატომ არის ამ მუხლებს შორის ასეთი სხვაობა? ბერძნულში ბრუნვის ცვლის შედეგად იცვლება აზრი, თუმცა ეს არ ჩანს ზემოხსენებულ თარგმანებში. სინამდვილეში სავლეს თანამგზავრებს ესმოდათ ხმა, მაგრამ პავლესგან განსხვავებით არ ესმოდათ სიტყვები და მათი მნიშვნელობა. „ახალი ქვეყნიერების თარგმანი“ ითვალისწინებს ბრუნვის ცვლილებას, ამიტომ საქმეების 9:7-ში წერია: „ხმა ესმოდათ, მაგრამ ვერავის ხედავდნენ“. საქმეების 22:9 კი ასეა ნათარგმნი: „ხედავდნენ სინათლეს, მაგრამ ვერ გაეგოთ, რას მელაპარაკებოდა ის ხმა“.

 (1კრ15:5-8)-(ლუკ24:9) ანგელოზებმა ღვთის ერთგულ ქალებს იესოს მკვდრეთით აღდგომის შესახებ აცნობეს (ლუკა 23:55—24:11). მაგრამ დღის ბოლოს პეტრეს ეჭვსა და გულგატეხილობის არანაირი საფუძველი არ ჰქონდა. იესო უკვე ძლევამოსილი ს ულიერი პიროვნება იყო! იგი ეჩვენა ყველა თავის მოციქულს. იმ დღეს იესომ განსაკუთრებული რამ გააკეთა პეტრესთვის. მოციქულები ამბობდნენ: „უფალი მართლა აღდგა და სიმონს ეჩვენა!“ (ლუკა 24:34). მოგვიანებით, პავლე მოციქულიც წერდა ამ გასაოცარი მოვლენის შესახებ, როცა იესო „ეჩვენა კეფას, შემდეგ კი — თორმეტს“ (1 კორინთელები 15:5). პეტრეს სიმონს და კეფასაცე ძახდნენ. იესო ს წორედ იმ დღეს ეჩვენა პეტრეს, როდესაც ეს უკანასკნელი შესაძლოა მარტო იყო.

 გალატელთა წიგნში, დამასკოს გზაზე უფლის შეხვედრის შემდეგ  პავლე პირველი  წავიდა არაბეთში, შემდეგ ის დაბრუნდა დამასკოში და მხოლოდ სამი წლის შემდეგ მივიდა იერუსალიმში (გალატელები 1: 16-18). ამასთან, მოციქულთა საქმეების წიგნში ნათლად ნათქვამია, რომ პირველი რამ, რაც პავლე დამასკოდან წასვლისას გააკეთა, იერუსალიმში წასვლა იყო (საქმეები 9: 26).

პასუხი: საქმეები 9: 20-25 -ში ნათქვამია, რომ პავლე დროზე გაატარა მოწაფეებთან ერთად დამასკოში და რომ მან "დაუყოვნებლად" დაიწყო იქ ქადაგება სინაგოგებში. იგი აღწერს სამქადაგებლო საქმიანობას მანამ, სანამ ის იძულებული გახდა დაეტოვებინა დამასკო, სიცოცხლის წინააღმდეგ შეიარაღებული შეთქმულების გამო. თავის მხრივ, პავლეს გალატელთა მიმართ გაგზავნილ წერილში ამბობს რომ მისი გაქცევის შემდეგ ის წავიდა არაბეთში, შემდეგ კი დაბრუნდა დამასკოში. (გალ. 1: 15-17) 

(გალ6:2) (6:1, 2, 5) „სულიერად გამოცდილებს“ შეუძლიათ დაგვეხმარონ ტვირთის ტარებაში, ანუ ისეთ რთულ ვითარებაში, რომელსაც შეუგნებლად გადადგმული მცდარი ნაბიჯი განაპირობებს. მაგრამ, რაც შეეხება ჩვენს თეოკრატიულ პასუხისმგებლობებს, თვითონ უნდა შევასრულოთ.

ქრისტიანები ერთმანეთის ტვირთს ატარებენ, თუმცა ღვთის წინაშე „თითოეული თავის სატარებელს ატარებს“, და მათ მაგივრად სხვა ვერავინ იქნება ღვთის ერთგული.

თუმცა სხვებს შეუძლიათ დახმარების აღმოჩენა და მათი მხარდაჭერა გამამხნევებელიცაა, მაინც „ყველა თავის ტვირთს ატარებს“ (გალატელთა 6:5, აფ).

92ტიმ3:16)-(1კრ712:,25,40) დაუქორწინებლების შესახებ არა მაქვს ბრძანება უფლისგან, მაგრამ გეტყვით ჩემს აზრს“ . პავლეს იმის თქმა უნდოდა, რომ ზოგიერთ საკითხზე იესოს პირდაპირი მითითება არ არსებობდა, რისი ციტირებაც შესაძლებელი იქნებოდა.დაბპირდაპირი აკრძალვა  ამიტომ პავლე თავის, როგორც სულით სავსე მოციქულის, აზრს გამოთქვამდა. თუმცა მისი რჩევა ღვთივშთაგონებული იყო და წმინდა წერილებში ჩაიწერა. ასე რომ, მისი სიტყვები ისეთივე ავტორიტეტული იყო, როგორც წმინდა წერილების სხვა სიტყვები.

 ნურავინ იტყვის განსაცდელში: ღვთისაგან გამოვიცდებიო; ვინაიდან ღმერთი არ ცდუნდება ბოროტით და არც თვითონ აცდუნებს ვინმეს. იაკობი 1:13 ამ ამბების შემდეგ იყო, რომ გამოსცადა აბრაამი ღმერთმა. დაბადება 22:1

არ გამოუცდია ბოროტებით  არ შეუწირავს აბრაამს ისაკი

ებრ 11:11 და დაბ 18:12-15  რწმენით იმოქმედა თუ არ იმოქმედა სარამ?

მას გაეღიმა და არა ურწმუნოება გამოავლინა. ურწმუნოებად რომ ჩაეთვალა ღმერთს არც ეყოლებოდა. ამგვარად სარამგამოავლინა რწმენა ღმერთის აღთქმებისადმი და მიიღო უნარი „თესლის გასანაყოფიერებლად“ და შვა ისააკი. ­

(1) ღმერთი კრძალავს ნებისმიერი არსების ქანდაკებას (გამოსვლა 20: 4). ღმერთმა უბრძანა ოქროს ქანდაკებების დამზადება (გამოსვლა 25:18). (2) მკვლელობის აკრძალვა (გამოსვლა 20:13). ღმერთი ეუბნება მოსეს მოკლას მადიანის ყველა კაცი (რიცხვები 31: 7). (3) ქურდობის აკრძალვა (გამოსვლა 20:15). ღმერთი ბრძანებს ეგვიპტელების გაძარცვას (გამოსვლა 3: 21-22).

პასუხი: [1] აკრძალული იყო ღვთისმსახურებისთვის ქანდაკებები. ეს იყო გაფორმება. . . და არა ნახატი და გამოსახვა[2] ღმერთი უკრძალავს ადამიანებს მკვლელობას. არანაირი წინააღმდეგობრიობა, ღმერთს არ შეუძლია გადაწყვიტოს ვინ იცოცხლებს და ვინ არა? ,  მან მხოლოდ წარსულში გამოიყენა ადამიანები ადამიანებთან ერთად. საერთოდ არ არსებობს წინააღმდეგობა. ან თქვენი აზრით, ჩვენ ისეთივე უფლებამოსილება გვაქვს, როგორიც ღმერთს? [3] ებრაული ამბობს "ეგვიპტელების გასაყვანად" არ ამბობს "ეგვიპტელთა მოპარვა" თავად ეგვიპტელები, ვინც ყველა მათგანს აძლევდნენ ამ "ნადავლებს". [.